zapraszamy do współpracy
Zapraszamy do współpracy
Podróże małe i duże > Nepal – przewodnik

Durbar Square, Katmandu (Nepal) – przewodnik

Durbar Square, Kathmandu (Nepal)Udawany Holy Man, Kathmandu (Nepal)

Słowo durbar pochodzi z języka perskiego i oznacza mniej więcej tyle, co ‘dwór szacha’. W Nepalu określa się w ten sposób również główny plac miasta, przy którym zlokalizowany jest pałac króla, a ponieważ przed zjednoczeniem kraju w połowie XVIII wieku istniały trzy królestwa, w związku z tym w dolinie Katmandu znajdziemy aż trzy – nazwijmy je po polsku – place królewskie: w Patanie, Bhaktapurze i właśnie w Katmandu. Nota bene, wszystkie trzy zostały wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.

Najważniejszą budowlą na Placu Królewskim1 jest oczywiście pałac. Ten w Katmandu – Hanuman Dhoka Durbar (Pałac Królewski Hanumana) – swoją nazwę wziął od postawionej w 1672 roku przez króla Pratapa Mallę statui Hanumana, boga-małpy, która od tego czasu strzeże pałacowych wrót.

Na Placu Królewskim znajduje się większość zabytków Katmandu. Oprócz wspomnianego już pałacu możemy tutaj zobaczyć strzeliste pagody, majestatyczne posągi, rezydencję żywej bogini Kumari – jedno z licznych świadectw kunsztu newarskich rzemieślników – i wiele innych miejsc kultu zarówno hinduistów, jak i buddystów, które powstały na przestrzeni wieków. Możemy również podglądać fascynujące i kolorowe życie Nepalczyków. Zapraszamy.

W oknieDurbar Square, Kathmandu (Nepal)Sprzedaż ryb na Durbar Square, Kathmandu (Nepal)

UWAGA! Wszystkich, którzy odwiedzali Nepal albo planują w najbliższym czasie się do tego kraju wybrać, serdecznie zapraszamy do współtworzenia tego przewodnika. Można w tej sprawie pisać na adres redakcji redakcja@libertas.pl.

Informacje praktyczne

Biuro gdzie można wyrobić Visitor Pass (Nepal)Gaddi Baithak Durbar, Kathmandu (Nepal)Bisweshwar Mahadev, Kathmandu (Nepal)

Na Durbar Square turyści mogą dostać się na kilka sposobów. Najbardziej popularnym jest oczywiście uiszczenie stosownej opłaty w jednej ze strzegących placu kas. Jednodniowa wejściówka kosztuje 300 rupii. Jeśli chcemy w zabytkowej dzielnicy Katmandu bywać częściej, warto na podstawie biletu wyrobić legitymację uprawniającą do bezpłatnego poruszania się po Durbar Square na czas ważności wizy. Za tego rodzaju pozwolenie – tzw. Visitor Pass – nie trzeba dodatkowo płacić. Wystarczy udać się do ulokowanego przy Pałacu Kumari biura, okazać bilet, paszport, wypełnić stosowny dokument i dołączyć do niego jedno legitymacyjne zdjęcie.

Jeśli wydatek 300 rupii jest dla kogoś wielkim problemem, można spróbować dostać się na Durbar Square za darmo. Przy prowadzącej na plac od południa Freak Street – słynnej w latach siedemdziesiątych ulicy „dzieci kwiatów” – nie ma bowiem kasy. Trzeba tylko w trakcie zwiedzania trzymać się z dala od strażników, aby uniknąć możliwej kontroli biletów.

Ostatnim sposobem dostania się na Durbar Square jest ukłon w stronę lokalnej, nieopodatkowanej przedsiębiorczości i wynajęcie jednego z przewodników, których liczne grono wyczekuje na turystów przed kasami. Za usługi każdego z nich zapłacimy kilkaset rupii. Warto się potargować.

Jeśli podczas pobytu na Durbar Square zechcemy zwiedzić także Hanuman Dhoka – dawną siedzibę króla, dziś przemianowaną na muzeum, musimy liczyć się z dodatkową opłatą 250 rupii od osoby. Należy pamiętać, że podczas najważniejszych świąt (Dasain, Tihar) pałac jest zamknięty dla turystów.

Mapa, czyli zaczynamy zwiedzanie

Mapa Durbar Square 1. Madźu Dewal (Maju Deval Shiva), 2. Świątynia Kam Dev (Kam Dev Teple), 3. Świątynia Sziwy i Parwati (Shiva Parvati Temple), 4. Świątynia Narajany (Narayan Temple), 5. Świątynia Lakshmi i Narajany (Lakshmi Narayan Temple), 6. Aśoka Binajak (Ashok Binayak), 7. Świątynia Sziwy (Bisweshwar Mahadev), 8. Kasthamandap, 9. Gaa Kuti Mahadev, 10. Świątynia Bhajrawy (Bhairava Temple), 11. Kabindrapur (Kabindrapur Temple), 12. Bimaleshwor Temple, 13. Trailokya Mohan, 14. Posąg Garudy (Garuda Statue), 15. Pałac żywej bogini Kumari (Kumari Bahal), 16. Wielki Dzwon (Tago Gän), 17. Świątynia Wisznu (Vishnu Teple), 18. Świątynia Saraswati (Saraswati Mandir), 19. Mandir Kriszny (Krishna Mandir), 20. Wielkie Bębny (Great Drums), 21. Kotilingeshwar Mahadev, 22. Nil Barahi Temple, 23. Świątynia Wielkiego Wisznu (Maha Vishnu Mandir), 24. Shiva Temple, 25. Mandir Mahendreshwar, 26. Tarana Devi Mandir, 27. Królewska Świątynia Bogini Taledźu Bhawani (Taleju Temple), 28. Świątynia Kakeshwar Mahadev (Kakeshwar Temple), 29. Inskrypcja w kamieniu króla Pratapa Malli (Stone inscription), 30. Mandir Gopinathy (Gopinath Mandir), 31. Świątynia Indrapur (Indrapur Temple), 32. Czarny Bhajrawa (Kala Bhairav), 33. Kolumna króla Pratapa Malli (King Pratap Malla's column), 34. Maska Bhajrawy Białego (Seto Bhairav), 35. Mandir Dźagannathy (Jagannath Mandir), 36. Posąg Hanumana (Hanuman Statue), 37. Dziedziniec koronacyjny – Nasal Ćauk (Nasal Chowk), 38. Muzeum (Tribhuvan Museum), 39. Wieża Basantapur (Basantapur Durbar), 40. Świątynia Panchimukhi Hanuman (Pancha Mukhi Hanuman Temple), 41. Świątynia Degu Taleju (Degutalle Temple), 42. Bhagwati Mandir, 43. Gaddi Baithak Durbar

1. Madźu Dewal – Świątynia Sziwy (Maju Deval Shiva / Maju Dega / Mahadev / Shiva Mandir)

Maju Deval, Kathmandu (Nepal)

Zbudowana w 1690 roku przez matkę króla Bhaktapuru – Bhupatindrę Mallę – Świątynia Madźu Dewal (Maju Deval) jest jedną z najbardziej imponujących świątyń na Durbarze. Całkiem prawdopodobne, że będzie również pierwszą jaką zobaczycie, bo zlokalizowana jest przy północno-zachodnim wejściu na plac, prowadzącym od strony Chhetrapati Chowk. Pagoda stoi na dziewięciostopniowym ceglanym cokole co sprawia, że trudno ją przeoczyć. Ma drewniane odrzwia, okna, filary i pięknie rzeźbione podpory, na których opiera się potrójny dach. W świątyni podobno znajdują się podobizny hinduskich bóstw, a także lingam2, niestety chyba niedostępne dla zwiedzających. Ze względu na wysokość jest to doskonałe miejsce by przyjrzeć się okolicznym zabudowaniom prawie z lotu ptaka. Madźu Dewal bywa często określana jako Świątynia Hipisów (Hippie Temple). Nazwa ta nie jest przypadkowa. W latach 70. dwudziestego wieku świątynia była jednym z ulubionych miejsc biesiadowania dla przybywających do Nepalu z Europy i Stanów Zjednoczonych „dzieci kwiatów”.

2. Świątynia Kam Dev (Kam Dev Teple)

Maju Deval i Kam Dev Teple, Kathmandu (Nepal)

Przed głównymi schodami do Madźu Dewal, po lewej stronie, stoi mała śikhara (sikhara) – wieża w kształcie iglicy symbolizująca szczyt góry. Nie wiemy wiele o tej świątyni, nie mamy nawet pewności co do poprawności jej nazwy, bo źródła są niepewne. Może jest ona poświęcona Kamadewie – bóstwu miłości i pożądania. Kamadewa, podobnie jak nasz Amor, uzbrojony jest w łuk, ale jego łuk zrobiony jest z trzciny cukrowej, cięciwa z pszczół, a strzały ozdobione są kwiatami. Jedna z historii mówi, że pewnego razu, kiedy Sziwa pogrążony był w medytacji, Kamadewa wystrzelił w niego swoją strzałę, aby nakłonić go, by spłodził dziecko z Parwati. Wtedy Sziwa otworzył swoje trzecie oko i spalił Kamadewę. Świat jednak nie mógł istnieć bez miłości i pożądania, dlatego Wielki Bóg przywrócił Kamadewę do życia.

3. Świątynia Sziwy i Parwati (Shiva Parvati Temple)

Shiva Parvati Temple, Kathmandu (Nepal)Shiva i Parvati

Świątynia Sziwy i Parwati (Shiva Parvati Temple) została zbudowana w 1790 roku, kiedy na tronie w Katmandu zasiadał król Rana Bahadur Shah. Wznosi się na ceglanym, trzystopniowym podwyższeniu. Wejścia do niej strzegą dwa manasy – charakterystyczne dla Nepalu lwo-smoki, a z ulokowanego na górnym balkonie, centralnego, bogato zdobionego okna życiu na Durbar Square przyglądają się dwie drewniane postacie przedstawiające potężnego Sziwę i jego dobroczynną małżonkę Parwati. Boska para jak zwykle ukazana jest w namiętnym, wzajemnym uścisku, co uwydatniać ma niezwykłą zmysłowość i cielesność ich świętego związku.

Shiva Parvati Temple, Kathmandu (Nepal)Manasy przed Shiva Parvati Temple, Kathmandu (Nepal)

4. Świątynia Narajany (Narayan Temple)

Narayan Temple, Kathmandu (Nepal)

Świątynia Narajany (Narayan Temple) to poświęcona Narajanie, klasyczna nepalska trzystopniowa pagoda ulokowana w bezpośrednim sąsiedztwie Świątyni Sziwy i Parwati. Narajana to jeden z hinduskich bogów. W dawnych opowieściach opisywany był jako bóstwo wody, Mąż (Purusza) – uosobienie wszechświata, czasem utożsamiano go z Brahmą. Wraz z rozwojem i kształtowaniem się kolejnych nurtów hinduizmu postać Narajany stopniowo zbliżała się do Wisznu, by w końcu niemal całkowicie zlać się z owym „opiekunem świata”, zwłaszcza zaś z jego ósmym awatarem (wcieleniem) – Kryszną.

5. Świątynia Lakshmi i Narajany (Lakshmi / Laxmi Narayan Temple)

Lakshmi Narayan Temple, Kathmandu (Nepal)

Lakshmi, ku czci której wzniesiono niegdyś Lakshmi Narayan Temple, to postać w świecie azjatyckich religii bardzo ważna i popularna. Bogini obfitości i pomyślności, dobra i płodna matka, wierna małżonka Wisznu. Mimo, że w Nepalu cześć oddają jej niemal wszyscy, niezależnie od pozycji społecznej i wyznania – hinduiści, buddyści, dżiniści – poświęcone jej świątynie są raczej rzadkością. Nepalczycy najbardziej sławią jej imię podczas październikowego święta zwanego Tihar.

6. Aśoka Binajak – Świątynia Ganeśi (Ashok Binayak / Maru Ganesh)

Ashok Binayak, Kathmandu (Nepal)

Usytuowana w południowej części Durbaru niepozorna Aśoka Binajak (Ashok Binayak) jest jedną z czterech najważniejszych świątyń poświęconych Ganeśi w dolinie Katmandu. To bardzo popularne miejsce jest tłumnie odwiedzane zarówno przez hinduistów, jak i przez buddystów. Ponoć pielgrzymi bardzo często najpierw przychodzą pomodlić się właśnie do Ganeśi, a dopiero później odwiedzają inne święte miejsca Placu Królewskiego. Nie wiadomo kiedy świątynia została wybudowana, ale pozłacany dach został dodany w XIX wieku. Charakterystyczną cechą tej świątyni jest to, iż nie posiada zwieńczenia. Nazwa – Aśoka Binajak – pochodzi od drzewa Aśoki, które podobno kiedyś osłaniało świątynię. Jego złota replika – hinduski symbol miłości – znajduje się nad wizerunkiem Ganeśi. Niestety, gdy odwiedzaliśmy Katmandu trwał akurat remont, w związku z tym na zdjęciu widać głównie blachę falistą i kwiaty.

8. Kasthamandap / Maru Sthal / Maru Sattal

Kasthamandap, Kathmandu (Nepal)Kasthamandap, Kathmandu (Nepal)

Kasthamandap, znany też jako Maru Sthal, to jeden z najstarszych budynków stolicy Nepalu i, co ciekawe, to właśnie od niego pochodzi współczesna nazwa miasta – Katmandu. W sanskrycie kastha (काष्ठ) oznacza drewno, a mandap (मंडप/मण्डप) to zadaszone schronienie, co idealnie opisuje tę wybudowaną ponoć w XII wieku3 pagodę, która początkowo pełniła funkcję sali zgromadzeń i została wzniesiona z drewna bez użycia gwoździ. Należy dodać, że według legendy ten duży, trzypiętrowy budynek, miał zostać zbudowany nie po prostu z drewna, ale konkretnie z jednego drzewa! Ponieważ pagoda została gruntownie przebudowana na przełomie XVI i XVII wieku możemy z tego wnioskować, że albo początkowo budynek był znacznie mniejszy, albo w XII wieku w dolinie Katmandu rosły olbrzymie drzewa:).

Obecnie mieści się tu sanktuarium guru Gorakhnatha, hinduskiego świętego żyjącego w VIII wieku, którego niewielki posąg znajduje się w środku, za drewnianą balustradą. Parter świątyni ma charakter otwarty. W każdym z czterech rogów znajduje się Ganeśa.

10. Świątynia Bhajrawy (Bhairava Temple / Singh Sattal / Simha Sattal / Silyan Sattal

Bhairava Temple / Singh Sattal, Kathmandu (Nepal)

Świątynia Bhajrawy (Bhairava Temple) to duży dom położony na południe od Kasthamandap, który wedle legendy miał zostać zbudowany z drewna, które pozostało po wybudowaniu tego ostatniego. Trzykondygnacyjny budynek mieści małą świątynię Kriszny, kiedyś podobno zbierano się w nim, by śpiewać pieśni religijne bhajan. Ostatnia renowacja budynku miała miejsce po trzęsieniu ziemi w 1934 roku.

11. Kabindrapur – Świątynia Sziwy (Kabindrapur Temple / Dhansa)

Kabindrapur Temple, Kathmandu (Nepal)

Kabindrapur to świątynia zbudowana przez Pratapa Mallę w 1673 roku. Poświęcona jest Sziwie w jego najpopularniejszej formie – Nataradźi (Nataraja) – bogowi tańca. Ten wielokondygnacyjny budynek służy jako świątynia, ale również jako miejsce dla wielu XVII wiecznych hinduskich rzeźb. Podobnie jak poprzedni był odnawiany w 1934 roku.

13. Trailokya Mohan (Trailokya Mohan Narayan / Adko Narayan Mandir)

Trailokya Mohan Narayan Temple, Kathmandu (Nepal)Trailokya Mohan Narayan Temple, Kathmandu (Nepal)

Trailokya Mohan zbudowany został prawdopodobnie w roku 1690 (choć źródła podają również rok 1670 i 1680). Ta wysoka, stojąca na pięciopoziomowym cokole pagoda, jest obok Madźu Dewal ulubionym miejscem przesiadywania turystów, a na jej stopniach i w jej pobliżu kwitnie handel warzywami i owocami. Świątynia poświęcona jest Wisznu Narajanie, a przed wejściem od zachodniej strony na cokole klęczy jego wierzchowiec – boski ptak Garuda. Świątynia związana jest z wrześniowym festiwalem Indradźarta (Indra Jatra) podczas którego tłumy ludzi przychodzą tutaj zobaczyć taniec ukazujący dziesięć inkarnacji boga Wisznu (Dashavatara).

14. Posąg Garudy (Garuda Statue)

Garuda, Kathmandu (Nepal)

Kamienny posąg Garudy (Garuda Statue) stoi na cokole w pobliżu Trailokya Mohan, zwrócony frontem do jego zachodniego wejścia. Najprawdopodobniej, podobnie jak świątynia, powstał pod koniec siedemnastego wieku. Garuda to wywodzące się jeszcze z tradycji wed solarne bóstwo. Wedle dawnych indyjskich mitów syn patriarchy Kaśjapy i jego małżonki Winaty, potężny złotopióry ptak-słońce, legendarny rywal Indry, zaciekły wróg symbolizujących moce ciemności i ziemi węży. W hinduizmie ogłoszony wierzchowcem samego Wisznu. Przedstawiany najczęściej jako postać o ciele człowieka z opierzonymi skrzydłami, czasami z ptasią głową i zakrzywionym dziobem.

15. Pałac żywej bogini Kumari (Kumari Bahal / Kumari-ghar)

Kumari Bahal, Kathmandu (Nepal)Kumari Bahal, Kathmandu (Nepal)Kumari Bahal, Kathmandu (Nepal)Kumari Bahal, Kathmandu (Nepal)

Pałac Kumari (Kumari Bahal) jest trzypiętrowym, bogato dekorowanym budynkiem na planie czworokąta z dziedzińcem pośrodku. Świątynia została zbudowana w 1757 roku przez króla Jayę Prakasha Mallę i jest jednocześnie domem Kumari, żyjącej bogini, która jest uważana za inkarnację bogini Taledźu (dewanagari: तलेजु) - odpowiedniczkę indyjskiej wojowniczej bogini Durgi. W pięknych, drewnianych oknach na trzecim piętrze można czasem zobaczyć samą boginię w towarzystwie opiekujących się nią kapłanek. Swoją świątynię bogini opuszcza tylko podczas Indradźarta. Jedzie wtedy specjalnie przystrojonym rydwanem ciągniętym przez wiernych aby podarować królowi (obecnie prezydentowi) tika – znak szczęścia na czole.

Kumari jest wybierana spośród 4-5 letnich córek newarskiego klanu złotników z którego pochodził Budda. Jest to skomplikowany proces podczas którego kapłani pod przewodnictwem najwyższego kapłana świątyni Taledźu i królewski astrolog odnajdują właściwą dziewczynkę. Kandydatka musi być zdrowa, jej ciało nie może mieć żadnych defektów, a dodatkowo musi spełniać 32 bardzo specyficzne wymagania. Dziewczynka musi na przykład mieć kruczoczarne włosy, rzęsy jak krowa, ciało jak figowiec banian, uda jak jeleń, pierś jak lew, szyję jak morska muszla, mały język, głos miękki niczym kaczka itp... Dziesięć wytypowanych kandydatek musi się dodatkowo wykazać odwagą. Podczas czarnej nocy składa się w ofierze bogini Kali 108 bawołów i kóz, a odcięte głowy rozkłada na dziedzińcu świątyni Teladźu. Dziewczynki muszą przejść obok nich niewzruszenie, nie okazując strachu, podczas gdy zamaskowani, groźnie wyglądający mężczyźni, tańczą wśród nich. Te, które przejdą próbę, zostają zamknięte z poobcinanymi głowami na całą noc. Podczas ostatecznej próby przyszła Kumari musi rozpoznać rzeczy swojej poprzedniczki, których nigdy wcześniej nie widziała. Jest to ostateczny dowód na to, że to właśnie w niej obecna jest bogini. Bogini musi być wiecznie młoda i nie może krwawić, dlatego gdy tylko dziewczynka dostaje pierwszej menstruacji (lub w inny sposób straci choćby kroplę krwi) bogini przenosi się do innego ciała.

16. Wielki Dzwon (Tago Gän / Big Bell)

Tago Gan (Big Bell), Kathmandu (Nepal)

Wielki Dzwon (Tago Gän), jeden z trzech wielkich dzwonów w dolinie Katmandu, został ufundowany przez króla Ranę Bahadura Shaha i jego królową Raj Rajeswori w roku 1797. Dzwon opiera się na dwóch filarach i osłonięty jest taflowym dachem. Budzony jest tylko na cześć bogini Taledźu, a jego dźwięk odpędza złe duchy.

19. Mandir Kriszny (Vansagopal Temple / Krishna Mandir / Chyasin Dega)

Vansagopal Temple / Krishna Mandir, Kathmandu (Nepal)Saraswati Mandir i Vansagopal Temple, Kathmandu (Nepal)

W 1649 roku Pratap Malla ufundował Mandir Kriszny (Krishna Mandir), który został poświęcony pamięci dwóch zmarłych królowych (Satyabhamy i Rukmani). Ponoć wewnątrz znajduje się Kriszna i dwie boginie, a inskrypcja w sanskrycie mówi, że został im nadany wygląd króla i jego dwóch żon. Niestety nie byliśmy w środku, więc nie możemy tego zweryfikować.

Inna nazwa tego mandiru to Vansagopal, co znaczy: „Kriszna grający na flecie”. Świątynia została zbudowana na planie ośmiokąta i jest jedną z ładniejszych na Placu Królewskim, może również dlatego, że stosunkowo niedawno, w 1967 roku, została odnowiona.

21. Kotilingeshwar Mahadev – Świątynia Sziwy

Kotilingeshwar Mahadev Temple, Kathmandu (Nepal)Durbar Square, Kathmandu (Nepal)

Kamienna świątynia Kotilingeshwar Mahadev powstała w XVI wieku za panowania króla Mahendry Malli. Została wybudowana w stylu gumbhaj, czyli na planie prostokąta i przykryta kopułą w kształcie dzwonu. Obok siedzi byk Nandin – wierzchowiec (wahana) boga Sziwy, skąd wiadomo, że świątynia poświęcona jest właśnie temu potężnemu „trójokiemu bogowi”.

23. Świątynia Wielkiego Wisznu (Maha Vishnu Mandir)

Maha Vishnu Mandir, Kathmandu (Nepal)

Świątynia Wielkiego Wisznu (Maha Vishnu Mandir) stoi na czteropoziomowej podstawie i przykryta jest dwupoziomowym dachem. Podobno w czasie trzęsienia ziemi w 1934 roku została poważnie uszkodzona i do dzisiaj Nepalczycy nie zdołali jej do końca naprawić, chociaż z zewnątrz trudno doszukać się w niej wyraźniejszych usterek.

Maha Vishnu Mandir, Kathmandu (Nepal)

25. Mandir Mahendreshwar (Mahendreshwar Mandir)

Mahendreshwar Mandir, Kathmandu (Nepal)

Poświęcony Sziwie Mandir Mahendreshwar jest jedną z najsławniejszych świątyń w dolinie. Położona na północnym krańcu Durbar Square powstała w roku 1561 lub 1562, za panowania króla Mahendry Malli. Wewnątrz znajduje się lingam – związany z Sziwą symbol najwyższej zasady. Jest tu również byk Nandin – wierzchowiec Sziwy. Brama przed świątynią musiała powstać niedawno, bo na zdjęciach pochodzących z 2007 roku jej nie widać.

27. Królewska Świątynia Bogini Taledźu Bhawani (Taleju Temple)

Taleju Temple, Kathmandu (Nepal)Taleju Temple, Kathmandu (Nepal)

Poświęcona rodzinie królewskiej okazała Świątynia Bogini Taledźu Bhawani (Taleju Temple) jest najwyższą w Katmandu. Mandir ma 36,6 metra wysokości i spoczywa na dwunastostopniowym cokole, a jego trzypoziomowy dach góruje nad pałacem królewskim. Świątynia została zbudowana w roku 1564 (lub 1562) przez króla Mahendrę Mallę, który następnie wydał dekret, że nie może w Katmandu powstać budynek wyższy od niej, co się nie stało aż do połowy XX wieku.

Świątynia bogini Taledźu uznawana jest za tak świętą, że kiedyś dostęp do niej mieli tylko król i najwyżsi kapłani. Dziś otwierana jest zaledwie raz w roku, podczas Durga Pudźa – dziewiątego dnia Dasain – a i wtedy jej progi przekroczyć mogą tylko hinduiści.

Taleju Temple, Kathmandu (Nepal)Taleju Temple, Kathmandu (Nepal)

Taledźu Bhawani, wcielenie bogini Durgi, została w XIV wieku uznana za bóstwo rodziny królewskiej. Podobno kiedyś w świątyni składano ofiary z ludzi, ale bogini nie była z tego zadowolona i zrezygnowano z tych praktyk, a od końca XVIII wieku składania ofiar z ludzi zabrania nawet prawo!

28. Świątynia Kakeshwar Mahadev (Kakeshwar Temple)

Kakeshwar Temple, Kathmandu (Nepal)

Świątynia Kakeshwar Mahadev (Kakeshwar Temple) została zbudowana w 1681 roku, a następnie przebudowana po tym, jak poważnie ucierpiała podczas trzęsienia ziemi w 1934 roku. Co ciekawe baza świątyni ma charakter typowo nepalski, natomiast zwieńczenie ma formę popularnej bardziej w Indiach śikhary.

30. Mandir Gopinathy (Gopinath Mandir)

Gopinath Mandir, Kathmandu (Nepal)

Mandir Gopinathy (Gopinath Mandir) poświęcony jest Krysznie – Władcy Pasterek (Gopi – młoda pasterka krów bez reszty oddana Krysznie, potajemnie wymykająca się nocami by tańczyć z Kryszną na brzegu Jamuny). Świątynia ma trzypoziomowy dach i stoi na trzystopniowym cokole.

31. Świątynia Indrapur (Indrapur Temple)

Gopinath Mandir i Indrapur Temple, Kathmandu (Nepal)

Zaraz obok mandiru Gopinathy stoi Świątynia Indrapur (Indrapur Temple). Niektóre źródła twierdzą, że jest bardzo stara, ale renowacja zatarła tego ślady i o jej historii nie wiemy nic. Problematyczne jest nawet określenie komu jest dedykowana, bowiem znajdujący się w środku lingam sugerowałby Sziwę, przedstawienie Garudy wskazuje na Wisznu, a wszystkiemu przeczy sama nazwa, która mówi, że świątynia poświęcona jest Indrze.

Indra jest najważniejszym bogiem panteonu wedyjskiego, panem deszczu i burzy, bogiem wojny, uosobieniem wojowniczego charakteru Ariów. W hinduizmie na skutek pojawienia się Trójcy – Trimurti: Brahmy, Wisznu i Sziwy, Indra stracił na znaczeniu pozostając tylko jednym ze stróżów świata, opiekunem kierunku wschodniego.

32. Czarny Bhajrawa (Kala Bhairav)

Kala Bhairav, Kathmandu (Nepal)

Czarny Bhajrawa (Kala Bhairav) to jedno z bardziej przerażających wcieleń Sziwy. Ośmioręki bóg dzierży sześć mieczy, topór i tarczę, na szyi ma sznur ludzkich czaszek, a nogą przydeptuje martwe ciało demona. Podobno każdy, kto skłamie w jego obecności, natychmiast umrze, dlatego często Nepalczycy przyrzekają przed jego groźnym obliczem, że mówią prawdę. Płaskorzeźba ustawiona na Placu Królewskim ma co prawda tylko sześć rąk, ale i tak robi niezatarte wrażenie. Nie wiadomo kiedy dokładnie powstała, wiadomo, że na miejscu, w którym stoi obecnie, została ustawiona przez króla Pratapa Mallę po tym, jak odnaleziono ją na polach na północ od Katmandu.

33. Kolumna króla Pratapa Malli (King Pratap Malla's column)

King Pratap Malla's Column, Kathmandu (Nepal)

Kolumna Pratapa Malli (King Pratap Malla's column) – króla żyjącego w latach 1624-1674, za którego panowania powstała większość budynków na Durbarze i którego okres rządów uważa się za ekonomiczny i kulturalny szczyt dynastii Mallów. Siedzący król otoczony jest przez swoje dwie żony i czterech synów. Zwrócony jest twarzą w kierunku okien prywatnej pałacowej świątyni Degu Taleju, w której modlił się za życia.

King Pratap Malla's column, Kathmandu (Nepal)

34. Maska Bhajrawy Białego (Seto Bhairav / Sweta Bhairav)

Maska Bhajrawy Białego (Seto Bhairav) – przerażającego wcielenia Sziwy – powstała w roku 1794 za panowania Rany Bahadura Shaha. Ma trzy metry wysokości i jest ukryta za ażurowymi, drewnianymi drzwiami. Można ją zobaczyć tylko przez kilka dni w roku, we wrześniu, podczas święta Indradźarta (Indra Jatra), kiedy jest ona odsłaniana i dekorowana kwiatami oraz ryżem, zaś z ust Bhajrawy płynie wtedy piwo.

35. Mandir Dźagannathy (Jagannath Mandir)

Jagannath Mandir, Kathmandu (Nepal)Jagannath Mandir, Kathmandu (Nepal)
Jagannath Mandir, Kathmandu (Nepal)
Jagannath Mandir, Kathmandu (Nepal)Jagannath Mandir, Kathmandu (Nepal)

Znajdujący się zaraz przy wejściu do Pałacu Hanumana Mandir Dźagannathy (Jagannath Mandir) to dwukondygnacyjna, wybudowana w 1563 roku, jedna z najstarszych świątyń na Durbarze. Poświęcona jest Krysznie – Panu Świata (jagat – „świat”, nāth – „pan”) i znana jest między innymi z uwagi na pięknie rzeźbione podpory dachu przedstawiające erotyczne sceny.

Jagannath Mandir, Kathmandu (Nepal)

Pałac Królewski Hanumana – Hanuman Dhoka Durbar

Hanuman Dhoka Durbar, Kathmandu (Nepal)

Kompleks pałacowy Hanuman Dhoka Durbar powstał prawdopodobnie w czasach dynastii Liććhawich (Lichchhavi) lub wcześniej, ale dzisiejszy wygląd zawdzięcza przede wszystkim królowi Pratapowi Malli i jego dynastii, podczas rządów której wybudowano większą część pałacowej zabudowy.

Pancha Mukhi Hanuman Temple, Kathmandu (Nepal)
36. Posąg Hanumana (Hanuman Statue)
Hanuman Statue, Kathmandu (Nepal)

Przed wejściem do Pałacu, na podwyższeniu, stoi posąg Hanumana (Hanuman Statue) – hinduskiego boga-małpy, który przedstawiany jest zawsze jako postać siedząca na wysokim, kamiennym piedestale. Posąg został konsekrowany przez Pratapa Mallę w 1672 roku. Na prawo znajduje się złota brama, główne wejście do Pałacu Królewskiego Hanumana (Hanuman Dhoka Durbar), strzeżone przez parę kamiennych lwów.

37. Dziedziniec koronacyjny – Nasal Ćauk (Nasal Chowk)
Nasal Chowk, Kathmandu (Nepal)

Przez złotą bramę wchodzimy na główny dziedziniec pałacu – Nasal Ćauk (Nasal Chowk), na którym odbywały się ważne ceremonie, na przykład koronacje. Gdy zwiedzaliśmy pałac zaraz po Tiharze na środku dziedzińca były jeszcze ślady po niedawno usypanej dużej mandali. Na prawo znajduje się wejście do muzeum.

38. Muzeum (Tribhuvan Museum)
Nasal Chowk, Kathmandu (Nepal)

W muzeum można zobaczyć między innymi wypchanego i mocno zakurzonego kanarka króla oraz setki zdjęć i innych pamiątek po monarchii. Szczerze mówiąc ta ogromna i dość monotonna ekspozycja potrafi znudzić chyba nawet największych entuzjastów Nepalu. Ale ostatecznie nie trzeba zwiedzać jej całej.

39. Wieża Basantapur (Basantapur Durbar)
Basantapur Durbar, Kathmandu (Nepal)Lohan Chowk, Kathmandu (Nepal)Lohan Chowk, Kathmandu (Nepal)

Z dziedzińca lub przez muzeum możemy wejść na dziewięciopiętrową, wyraźnie wybijającą się z sylwetki pałacu wieżę Basantapur (Basantapur Durbar), z której roztacza się widok na Katmandu i pałacowe zabudowania. Król Prithwi Narajan Śah (Prithvi Narayan Shah) wybudował ją w roku 1770 po tym, jak podbił i zjednoczył pod swoim panowaniem dolinę Katmandu. Wieża Basantapur, zwana również Kathmandu Tower, jest jedną z czterech wież otaczających Lohan Ćauk (Lohan Chowk). Każda z wież reprezentuje jedno z głównych starożytnych miast doliny i po nim nosi nazwę: Wieża Katmandu, Wieża Laliptur (Patan), Wieża Bhaktapur i Wieża Kirtipur. Podobno budowa każdej z nich została sfinansowana przez mieszkańców miasta, którego nosi imię.

Basantapur Durbar, Kathmandu (Nepal)Lohan Chowk, Kathmandu (Nepal)Widok z Basantapur Durbar, Kathmandu (Nepal)
41. Świątynia Degu Taleju (Degutalle Temple / Degutale)
Bhagwati Mandir i Degutalle Temple, Kathmandu (Nepal)

Niestety pałac nie jest w całości udostępniony zwiedzającym, więc niektóre jego części możemy podziwiać jedynie z zewnątrz. Po wyjściu zobaczymy ponownie kolumnę króla Pratapa Malli. Król spogląda na pałacową świątynię Degu Taleju (Degutalle Temple). Co ciekawe zaczyna się ona od drugiej kondygnacji (poniżej są sklepy), a wejście do niej jest możliwe tylko z pałacu.

42. Bhagwati Mandir
Bhagwati Mandir, Kathmandu (Nepal)

Idąc z powrotem w kierunku Madźu Dewal, po lewej stronie zobaczymy Bhagwati Mandir – trzypoziomową świątynię zbudowaną przez Jagata Jayę Mallę. Pod nią, na parterze, znajduje się sklep z tankami. Początkowo mandir poświęcony był Narajanie, ale w 1766 ktoś go ze świątyni ukradł. Kiedy Prithwi Narajan Śah opanował całą dolinę, umieścił tu Boginię Bhagwati. Co roku w kwietniu bóstwo zabierane jest do wsi Nuwakot, około 65 kilometrów na północ od Katmandu, by po kilku dniach wrócić na swoje miejsce.

43. Gaddi Baithak Durbar
Durbar Square, Kathmandu (Nepal)Gaddi Baithak Durbar, Kathmandu (Nepal)

Wschodnia strona pałacu zamknięta jest wzorowanym architekturą europejską, uderzająco białym, neoklasycznym budynkiem zdającym się zupełnie nie pasować do reszty, w olbrzymiej mierze typowo newarskiej architektury Durbar Square. Zbudowany został za panowania Ranów w 1908 roku.

Życie na Durbar Square

Durbar Square, Kathmandu (Nepal)Durbar Square, Kathmandu (Nepal)
Durbar Square, Kathmandu (Nepal)Durbar Square, Kathmandu (Nepal)

Rozsypane szczodrze po całym Durbarze piękne pagody, świątynie i inne zabytki z pewnością są warte poświęconego im czasu. Ich niezwykłość polega również na tym, że Nepalczycy zdają się wcale jako zabytków ich nie traktować. Wszystkie te stare, niewiarygodnie misternie zdobione budynki są dla nich zwykłymi świątyniami i domami, są miejscem, gdzie normalnie toczy się życie. Na stopniach pagody ktoś sprzedaje pomelo, a na kilkusetletnie drewniane rzeźbienia bezceremonialnie srają gołębie. Życie.

Plac Królewski jest więc również idealnym miejscem dla podglądaczy, a przecież każdy, kto lubi podróżować, musi choć trochę takim podglądaczem być! Dlatego warto odwiedzić Durbar nie tylko dla ciekawej architektury, ale także po to, by podejrzeć jak wygląda życie Nepalczyków. W ramach odpoczynku można na przykład usiąść, niby w teatralnej loży, na najwyższych stopniach Madźu Dewal i długo wpatrywać się w ten wielobarwny, niereżyserowany spektakl, który codziennie się tu rozgrywa. Albo można wtopić się w tłum i dryfować w jego nurcie w nieokreślonym kierunku, chłonąć zapachy, kolory, egzotyczne twarze i ubrania...

Życie w Kathmandu (Nepal)Durbar Square, Kathmandu (Nepal)Durbar Square, Kathmandu (Nepal)Rikszarz w Kathmandu (Nepal)Durbar Square, Kathmandu (Nepal)Durbar Square, Kathmandu (Nepal)Durbar Square, Kathmandu (Nepal)
Durbar Square, Kathmandu (Nepal)Durbar Square, Kathmandu (Nepal)
Durbar Square, Kathmandu (Nepal)Przebierańcy na Durbar Square, Kathmandu (Nepal)

Bardzo lubimy odwiedzać tak zwane biedne kraje. Biedne, bo ich mieszkańcy nie posiadają olbrzymich domów, nie zarabiają tysięcy dolarów miesięcznie, nie mają w szpitalach drogich maszyn, które robią ping i nie jeżdżą mercedesami. Owszem, brakuje im wielu zachodnich udogodnień, na przykład automatycznych pralek, a ich życie jest cięższe i w większym stopniu przepełnione pracą fizyczną, ale jednocześnie jest też prostsze, bardziej ludzkie niż mechaniczne, wypełnione kontaktami z ludźmi, a nie Facebookiem. To życie bardziej kolorowe, tańsze i, co za tym idzie, zdecydowanie wolniejsze niż nasze. Oczywiście czasem można zobaczyć na ulicy bardzo drogi samochód, a supermarkety sugerują, że zachodni konsumpcjonizm wdziera się również do tego do niedawna odizolowanego od świata królestwa, ale zaryzykuję twierdzenie, że życie w Nepalu nadal toczy się wolno i trudno dostrzec tu zabieganych tubylców.

Durbar Square, Kathmandu (Nepal)Sklep mięsny, Durbar Square, Kathmandu (Nepal)
Durbar Square, Kathmandu (Nepal)Durbar Square, Kathmandu (Nepal)

Co jeszcze ciekawego można zobaczyć na Placu Królewskim? Przetaczający się przez Durbar ruch nie oddziela pieszych od cyklistów. Tu wszyscy płyną jednym nurtem, motor obok rikszy, samochód obok handlarza bananami. Bieda nie pozwala na marnotrawstwo zasobów, więc na motorach nierzadko jeżdżą całe rodziny (widywaliśmy nawet po pięć osób na jednej maszynie). Bieda nie wybrzydza, więc każdy łapie się jakiegoś zajęcia, nieważne jak śmieszne wydawałoby się z naszej perspektywy. No bo ile można zarobić sprzedając wiatraczki albo watę cukrową? Ale tu żadna praca nie hańbi.

Uderza również siła i wytrzymałość zaprawionych ciężkim życiem ludzi, którzy na swoich barkach noszą ogromne ciężary. Czasem dokonują przy tym ekwilibrystycznych sztuczek, na przykład ten człowiek ze zdjęcia poniżej, który niosąc ciężkie meble musi jeszcze przekroczyć przecinający jego drogę sznur.

Durbar Square, Kathmandu (Nepal)Durbar Square, Kathmandu (Nepal)Popisy ekwilibrystyczne na Durbar Square, Kathmandu (Nepal)Durbar Square, Kathmandu (Nepal)Durbar Square, Kathmandu (Nepal)Durbar Square, Kathmandu (Nepal)
Durbar Square, Kathmandu (Nepal)Durbar Square, Kathmandu (Nepal)
Durbar Square, Kathmandu (Nepal)Durbar Square, Kathmandu (Nepal)

Na drzwiach małego sklepiku, tak małego, że sprzedaż i tak w zasadzie prowadzona jest na zewnątrz, wisi głowa kozy. Wybebeszone zwierzę leży na jakimś starym biurku. Ta wizja w żaden sposób nie przystaje do naszego, przywiezionego z Europy, wyobrażenia sklepu mięsnego, bez rogów i racic, że o innych aspektach nie wspomnę.

Nigdzie nie widać dziecięcych wózków. Ale dzieci przecież nie brakuje! Po prostu wózki nie są potrzebne w kraju, gdzie wszystko nosi się na plecach, a na ulico-chodnikach zdarzają się korki. Noszone w chustach maluchy nie rozstają się więc z mamami, a dzieci trochę większe jeżdżą na barana dzięki instytucji starszej siostry. Czy my zostawilibyśmy dwulatka pod opieką ośmiolatki w centrum miasta?

Drzewo rozsadza korzeniami starą kapliczkę, ktoś niesie dywany, ktoś inny schodzi po drabinie z dachu świątyni. Drabina na pewno nie ma certyfikatu gwarantującego bezpieczeństwo. Została pewnie naprędce zaimprowizowana z jakiegoś bambusu. Spójrzcie na odległości między szczeblami! Gdybym nie widział korzystającego z niej człowieka, to nie wpadłbym w ogóle na pomysł, że to drabina!

Durbar Square, Kathmandu (Nepal)Durbar Square, Kathmandu (Nepal)Drzewo, Kathmandu (Nepal)Bimaleshwor Temple, Kathmandu (Nepal)Vishnu Teple, Kathmandu (Nepal)Durbar Square, Kathmandu (Nepal)Durbar Square, Kathmandu (Nepal)

Film, czyli cztery minuty z życia Durbar Square

Aby wyświetlić obiekt zainstaluj wtyczkę: Adobe Flash Player

Ekskuza

Pomimo, że Nepal jest bardzo popularnym celem turystów nie tylko zagranicznych, ale również w coraz większym stopniu polskich, wciąż brakuje wyczerpującej informacji na temat tego kraju. W tej części przewodnika próbowaliśmy usystematyzować informacje dotyczące bogatego w zabytki Placu Królewskiego w Katmandu. Okazało się to być zadaniem trudniejszym, niż na pierwszy rzut oka mogłoby się wydawać. Wystarczy powiedzieć, że rozpowszechniane w ogromnych ilościach oficjalne ulotki rozdawane do biletów na Durbar Square, które chyba powinny być pewnym źródłem informacji, zawierają błędy i nieścisłości.

Zdajemy sobie sprawę z braków w naszej wiedzy, a także z tego, jak skromne i niepewne są informacje, które udało nam się zebrać. Mimo to uznaliśmy, że warto podjąć takie ryzyko w nadziei, że z pomocą kolejnych wędrowców i pasjonatów, którzy zawitają do Nepalu i zechcą się zdobytymi informacjami podzielić, uda się stworzyć wyczerpujące i rzetelne źródło informacji o zabytkach znajdujących się na Durbar Square. Wydaje nam się, że już teraz zgromadzone tutaj informacje mogą być cenną pomocą w zwiedzaniu, a także zachętą, by ten tak różny od naszego świat odwiedzić.

Za wszelkie popełnione błędy, których – nie mamy co do tego wątpliwości – nie udało nam się uniknąć, szczerze przepraszamy, a za ich wytykanie i prostowanie z góry dziękujemy. Ponadto, jeśli również interesuje Cię Nepal i jego kultura, masz na jego temat, a w szczególności na temat Placu Królewskiego w Katmandu jakieś wartościowe informacje, będziemy wdzięczni za każdą pomoc w rozbudowie tego przewodnika.

Witold Wieszczek
Konsultacje, ogromna pomoc, uzupełnienia i wsparcie merytoryczne: Jakub Depowski.
  1. Na oficjalnych ulotkach wręczanych turystom wchodzącym na plac widnieje nazwa: „Hanuman Dhoka Durbar Square”, co biorąc pod uwagę znaczenie tych słów wydaje nam się trochę dziwne, a w rodzimej literaturze też nigdzie takiego określenia nie spotkaliśmy, w związku z tym będziemy się posługiwać popularną, nepalsko-angielską nazwą: „Durbar Square” lub polskim określeniem „Plac Królewski”, które chyba najlepiej oddaje sens nazwy.

  2. Lingam / linga / Sziwa-linga / joni-linga — symbol najwyższej zasady, nieustannego tworzenia się świata, połączenia pary przeciwieństw w akcie kreacji, gdzie linga jest dający, a joni — otrzymująca.

  3. Źródła podają różne daty wzniesienia budynku: XII wiek, początek XVI wieku, 1594 i 1630 rok. Niektóre wspominają o przebudowie na przełomie XVI/XVII wieku, więc może pagodę zbudowano w wieku XII, a potem gruntownie ją przebudowano i stąd te rozbieżności.

Najpopularniejsze Podróże małe i dużeHammamet (الحمامات) / Yasmine / Medina (مدينة) - miniprzewodnikAlbania, najczęściej zadawane pytania – przewodnikKłodzko i Kotlina KłodzkaKsamil / Εξαμίλια (Albania) – Raj na ziemi – przewodnikMatmata, Berberowie, wielbłądy i Szott al-Dżarid
Najwyżej oceniane Podróże małe i dużeKolonia / Köln (Niemcy) – przewodnikCzęść II (South Annapurna Base Camp trekking czyli wyprawa do Sanktuarium Annapurny)Săpânţa - Wesoły cmentarz (Rumunia) – przewodnikZamek Lipowiec. Co straszy w Bukowym lesie?Wrześniowe spotkanie z Babią Górą
PrzewodnikiAlbaniaNepalRumunia
Najpopularniejsze zdjęcie w dzialePlaża w Ksamil (Albania)Najwyżej oceniane:Przemek
Oceń zamieszczony obok artykuł.(Uwaga! Warto wcześniej się zalogować ponieważ głosy zarejestrowanych czytelników mają większą wagę.)
Login (jak do forum): Hasło (jak do forum): zapamiętaj mnie
Minister kazał, więc uprzejmie informujemy, że nasze strony wykorzystują pliki cookies (ciasteczka) i inne dziwne technologie m.in. w celach statystycznych. Jeśli Ci to przeszkadza, możesz je zablokować, zmieniając ustawienia swojej przeglądarki. Więcej informacji znajdziesz w artykule: Pliki cookies (ciasteczka) i podobne technologie.