Podróże małe i duże > Opowieści zamkowe

Zamek co na Pieskowej stoi Skale

Pieskowa SkałaMiejscowość: Pieskowa Skała.

Lokalizacja: koło miejscowości Jerzmanowice, trasa nr 94 Kraków – Olkusz.

Pierwsze pisemne wzmianki na temat zamku odnotowano w dokumencie z 1315 roku, dotyczy on pozwolenia wydanego przez Władysława Łokietka dla Mikołaja na ulokowanie wsi między Kosmolowem, Sułoszową a zamkiem w Pieskowej Skale. Długosz powiązał powstanie budowli z panowaniem Kazimierza Wielkiego pisząc, iż w 1377 roku Ludwik Węgierski nadał zamek Piotrowi Szafrańcowi z Łuczyc. W 1422 roku za zasługi i udział w bitwie pod Grunwaldem oraz opracowanie planów wojny z Krzyżakami i dzielną obronę granic przed nieprzyjaciółmi Szafraniec otrzymuje oficjalnie prawa własności od króla Władysława Jagiełły.

Pieskowa SkałaPieskowa Skała

Właściciel zamku umiera w 1422 roku, a jego następcy nie utrzymują już takich zażyłych kontaktów z dworem królewskim. Właściwie nie utrzymują ich wcale, z uwagi na swoją niechlubną profesję. Trudnili się bowiem rozbójnictwem i alchemią. Jedna z legend mówi, iż Piotr Szafraniec syn zajmował się czarną magią i próbował uzyskać złoto ze zwykłych metali. Sprowadzał też na zamek kupców, dla których urządzał uczty. Gdy biesiadnicy szli spać wpadali w pułapkę i ginęli. W komnatach bowiem zamiast podłogi zbudowano zapadnie, przez które kupcy spadali na skały. W każdej legendzie jest odrobina prawdy: Piotr Szafraniec syn istotnie napadał na wędrownych kupców, zaś wnuk Szafrańca - Krzysztof - za podobne czyny z rozkazu króla Kazimierza Jagiellończyka został ścięty w 1484 roku w Baszcie Senatorskiej na zamku krakowskim.

Inna legenda nawiązuje do nazwy miejsca, a konkretnie do nazwy skały, na której warownia stoi. Mówi ona, że jeden z Szafrańców zakochał się i porwał piękną dziewczynę Dorotę. Ukochanego Doroty kazał rozwłóczyć końmi, zaś pannę więził i morzył głodem, by zmusić do ożenku. Wierny pies Dorotki przez jakiś czas wdrapywał się po skale i donosił jej w pysku resztki pożywienia, ale więziona Dorota rozpaczała tak mocno, że w końcu skoczyła z wieży. Inna wersja mówi, że w wieży więziona była niewierna żona Szafrańca i to ona skoczyła w przepaść. Tyle legenda, prawdą jest jednak, że zamek posiadał wieżę o nazwie Dorotka, zaś skała na której się wznosiła zyskała nazwę „pieskowej”.

W 1557 roku budowlę odziedziczył Stanisław Szafraniec, który podjął się przebudowy zamku gotyckiego na renesansową rezydencję. Wzorując się na Wawelu, nie tylko zatroszczył się o zamek i jego wyposażenie, ale też o otoczenie wokół rezydencji: zasadzono ogrody, utworzono stawy. W pracach uczestniczyli m.in. zatrudnieni architekci z Włoch. O zakończeniu przebudowy informuje zachowana do dziś wykuta we fryzie obramowania okiennego data 1578. Stanisław był zwolennikiem reformacji i czynnym działaczem na jej rzecz. Wkrótce zamek stał się ważnym ośrodkiem kulturalnym, Szafraniec bowiem otaczał się ludźmi nauki, przyjaźnił się z Mikołajem Rejem.

Pieskowa SkałaPieskowa SkałaPieskowa Skała

W rękach rodziny Szafrańców zamek pozostał do 1609 roku. Ostatnim z rodziny był Jędrzej, który umiera nie pozostawiając potomka. Następnie zamek zmienia wielokrotnie właścicieli. W 1640 roku nowy Pan - Michał Zebrzydowski - podejmuje się kolejnej przebudowy. Jego celem było przede wszystkim wzmocnienie budowli przed atakami nieprzyjaciela, ze szczególnym uwzględnieniem strony wschodniej. W tym celu dobudowano potężne bastiony, całość założenia wzmocniono drugą fosą przed elewacją kurtyny. Szereg zastosowanych nowoczesnych rozwiązań zaczerpnięto z Włoch. Owa przebudowa budziła szeroki podziw. Zebrzydowski wybudował też widokową loggię i barokową kaplicę św. Michała. Wybudowane umocnienia fortyfikacyjne okazały się przydatne w czasie oblężenia przez Szwedów. Zamek przetrzymał najazd, ale został poddany. W latach 1655 – 57 najeźdźcy dokonali w jego wnętrzach poważnych zniszczeń. W 1667 roku warownię przejęła rodzina Wielopolskich, w ich rękach pozostała ona do 1842 roku. Na początku XVIII wieku Szwedzi ponownie zdobyli Pieskową Skałę, a w 1718 dalszych poważnych zniszczeń dokonał pożar. W ten sposób świetność tego miejsca przeminęła. Obiekt pozbawiony opieki, opuszczony, popadał w ruinę.

Mimo tak opłakanego stanu, z dużym powodzeniem miejsce to przywrócił do życia ostatni z Wielopolskich – Hieronim. Gruntowna przebudowa zamku objęła wszystkie elementy założenia łącznie z elewacją. Dobudowano drugie piętro, prawie wszystkie wnętrza zyskały nowe oblicze i bogate wyposażenie w postaci kolekcjonerskich zbiorów dzieł sztuki. Wybudowano dodatkowy budynek o trzech kondygnacjach z przeznaczeniem na: stajnie, wozownię i pomieszczenia dla służby łowieckiej. Do tak przygotowanej rezydencji Hieronim wprowadził się wraz z żoną Urszulą Potocką. Wśród znamienitych gości odwiedzających zupełnie nowy zamek w Pieskowej Skale znaleźli się: August III Sas (przed koronacją na króla) i Stanisław August Poniatowski – co potwierdza rangę tego miejsca. Po śmierci Hieronima jeszcze przez jakiś czas zamek słynął jako zadbana, elegancka rezydencja.

Pieskowa SkałaPieskowa Skała

Od 1842 roku budynek stał się własnością Mieroszowskich, ale dalsze jego losy nie układały się tak pomyślnie. W 1850 roku pożar pochłonął drewniane stropy i wyposażenie komnat, kolejny w 1853 roku dokonał dalszych zniszczeń. W czasie powstania styczniowego w 1863 zamek stał się schronieniem dla powstańców z oddziału Mariana Langiewicza. Czasowo mieścił się tu też szpital. W bliższych i dalszych okolicach Pieskowej Skały toczyły się walki powstańcze. Miejscowi opowiadają o tragedii, jaka się rozegrała w tym czasie. Dwudziestu siedmiu młodych powstańców ukryło się przed wkraczającymi Rosjanami w studni zamkowej. W głąb spuścili się na linie, która na wskutek zdrady została przecięta. Studnia okazała się śmiertelną pułapką bez wyjścia.

Pieskowa SkałaPieskowa SkałaPieskowa Skała

W latach 1863–77 Mieroszowski podjął się kolejnej próby odbudowy zamku. Dobudowano dwie dekoracyjne neogotyckie wieże w narożnikach bastionów oraz odnowiono i wyposażono wnętrza, przypuszczalnie w stylu eklektycznym. Wkrótce jednak ostatni z członków rodziny Mieroszewkich – Krzysztof – po uprzednim wywiezieniu cennych sprzętów i dzieł sztuki do Krakowa - sprzedał zamek wraz z innymi dobrami Michałowi Wilczyńskiemu z Warszawy. Było to w 1896 roku. W ten sposób świetność dawanej rezydencji magnackiej przeminęła na zawsze. Kolejnym właścicielem został adwokat Chmurski z Krakowa. Chmurski wybudował sobie u stóp zamku willę, nie był jednak dobrym gospodarzem. Wkrótce cały majątek został tak zadłużony, że w 1902 roku ogłoszono licytację. Staraniem A. Dygasińskiego i J.Zawadzkiego odroczono ją i rozpoczęto zbiórkę pieniędzy na wykup zamku. Z inicjatywy wyżej wymienionych powołano do życia spółkę Towarzystwo Akcyjne „Zamek Pieskowa Skała”, która ostatecznie w 1903 roku wykupiła zamek. Od razu przystąpiono do remontu i adaptacji dla celów letniskowych. Jednocześnie powstało muzeum archeologiczno-przyrodnicze. W ten sposób zamek przetrwał do czasów II wojny światowej.

Pieskowa SkałaPieskowa Skała

W 1939 w murach zamku schronienie znalazły osierocone dzieci, a później także uchodźcy po powstaniu warszawskim. Po wojnie w 1949 roku rozpoczęły się prace badawcze i konserwatorskie, których celem było przywrócenie budowli autentycznych cech architektury renesansowej. Odkryto krużganki arkadowe, maszkarony i kartusze herbowe na dziedzińcu, obramowania okienne, drzwiowe i loggię widokową. Pracami kierował Alfred Majewski. W latach `60 na zamku urządzono czasowe wystawy poświęcone dziejom zamku, powstaniu styczniowemu i sztuce renesansu.

W 1970 roku w odrestaurowanych komnatach otwarto muzeum, którego ekspozycje nie miały jednak żadnego związku z historią zamku. Jedno z pomieszczeń przeznaczono również na bibliotekę Sapiehów z Krasiczyna. Obecnie zamek w Pieskowej Skale uważany jest za najlepiej zachowaną rezydencję obronną pełniącą funkcję muzeum. We wnętrzach prezentowane są eksponaty sprowadzone z Zamku Królewskiego na Wawelu. Ekspozycje podzielono na cztery części:

  • - sala średniowieczna,
  • - sala poświęcona sztuce XVI wieku,
  • - eksponaty z XVII wieku,
  • - dzieła sztuki z końca XVII i początku XVIII wieku.
Pieskowa SkałaPieskowa Skała

Jeśli zawitasz w te strony i będziesz zwiedzać zamek spróbuj odszukać miejsca związane z jego najstarszymi dziejami:

  • - wykuta w skale studnia o głębokości 45 metrów sięgająca dnem poziomu Prądnika, w której według podań zginęła grupa powstańców,
  • - ogród włoski z bukszpanowymi żywopłotami, zrekonstruowany w latach pięćdziesiątych XX wieku przez prof. Gerarda Ciołka,
  • - oryginalne obramowania okienne w tym napis wycięty w kamieniu z widoczną datą zakończenia przebudowy zamku przez Stanisława Szafrańca – 1578
  • - 21 maszkaronów (głowy zwierzęce i ludzkie) umieszczonych w krużgankach wokół dziedzińca arkadowego,
  • - kaplica św. Michała, której przedsionek o nazwie „sień podsłuchowa” posiada doskonałe właściwości akustyczne. Słowa wypowiedziane szeptem w jednym końcu można usłyszeć w drugim,
  • - renesansowa loggia z której roztacza się piękny widok na Dolinę Prądnika i maczugę Herkulesa.

Poza zamkiem:

  • - stroma skała, gdzie wznosił się zamek gotycki i legendarne więzienie Dorotki. Wieża na skale zawaliła się w 1853 roku,
  • - charakterystyczna skała o wysokości 25 metrów: Maczuga Herkulesa. Jedna z legend mówi, że Krakus po zabiciu smoka wawelskiego wbił w tym miejscu swoją maczugę. Wrosła ona w ziemię i okryła się skałą. Szczyt maczugi został zdobyty trzykrotnie. Pierwszy raz w lipcu 1933 roku przez Leona Witka z Katowic.
Pieskowa SkałaPieskowa SkałaPieskowa Skała
Monika Porzucek
  1. Tadeusz Glinka, Marek Piasecki, Polska 60 wycieczek, najpiękniejsze miejsca, Poznań 2008.

  2. Krzysztof J. Pucek, Grzegorz Wamberski, Jura Krakowsko-Częstochowska. Przewodnik., Kraków 2007.

  3. Ludmiła Sojka, Kraków i Jura Krakowsko-Częstochowska, Bielsko-Biała 2006.

  4. www.pieskowaskala.pl

  5. www.zamki.pl

Załóż wątek dotyczący tego tekstu na forum

Opowieści zamkowe:

Zamek Lipowiec. Co straszy w Bukowym lesie? (3 zdjęcia)W kolorze fioletowego ametystu: zamek „Tęczyn” w Rudnie (23 zdjęcia)Skamieniałe dzieci i zaklęci rycerze: zamek „Rabsztyn” (16 zdjęć)Zamek Smoleń - wielki skarb ukryty w studni (29 zdjęć)Pałac w Pilicy i tajemnicza zjawa w starych fortyfikacjach (22 zdjęcia)Czarna Perła Jury: Ogrodzieniec (27 zdjęć)Tajemnicza strażnica w Przewodziszowicach (11 zdjęć)Gotycka piękność: Mirów (19 zdjęć)Zamek obronny w Rochester - historia ukryta w kamieniu (6 zdjęć)Pani o bladych licach - opowieść o zamku w Bobolicach (13 zdjęć)Tajemnice twierdzy Olsten (19 zdjęć)O tym jak „Bendyn” Będzinem się stał (9 zdjęć)Bij, kradnij, zabijaj, ale Siewierz omijaj (10 zdjęć)Zapomniany Bydlin (6 zdjęć)Królowa Bona i latające mrówki na zamku Chęciny (11 zdjęć)Chudów (6 zdjęć)Zapomniany pałac we Włodowicach (9 zdjęć)Zamek Bąkowiec w Morsku (6 zdjęć)Krzyż i Topór = Zamek Krzyżtopór (19 zdjęć)Tworków - odkryty i tajemniczy (13 zdjęć)Bastiony Zamku Nowy Wiśnicz (19 zdjęć)Zamek w Mosznej, czyli prawie jak w bajce Disneya (25 zdjęć)Czarujący Pałac w Pławniowicach (18 zdjęć)Pałac w Krzyżanowicach (11 zdjęć)Pałac Raczyńskich i Dworek Zygmunta Krasińskiego w Złotym Potoku (13 zdjęć)Zamek co na Pieskowej stoi Skale (18 zdjęć)Kórnik – Wielkopolska Perła (18 zdjęć)Zamek Otmuchów, czyli krótka baśń o tym jak serce dumnej Emmy zmiękło po zjedzeniu sokoła (26 zdjęć)Olśniewający swą krasą Pałac w Kraskowie (19 zdjęć)Tajemnice Gór Sowich: Zamek Grodno (25 zdjęć)Tajemnice Gór Sowich: Tannhausen - Pałac w Jedlince (13 zdjęć)
PodróżeKulturaMuzykaHistoriaFelietonyPaństwo, polityka, społeczeństwoPowieści i opowiadaniaKącik poezjiRecenzjeWielkie żarcieKomiks
PrzewodnikiAlbaniaNepalPolskaRumunia
Najpopularniejsze Podróże małe i dużeAlbania, najczęściej zadawane pytania – przewodnikKsamil / Εξαμίλια (Albania) – Raj na ziemi – przewodnikPalenica Białczańska – Wodogrzmoty Mickiewicza – Morskie Oko (Tatry) – przewodnikWisła Czarne – Kaskady Rodła – Barania Góra – Przysłop – Wisła Czarne (Beskid Śląski) – przewodnikKłodzko i Kotlina Kłodzka
Najwyżej oceniane Podróże małe i dużeKrzywy zaolziański Kościół św. Piotra z Alkantary, Karwina (Czechy)Palenica Białczańska – Morskie Oko – Szpiglasowy Wierch – Dolina Pięciu Stawów Polskich – przewodnik (Tatry)Łysa Góra (Góry Świętokrzyskie)Kościoły romańskie w Kolonii (Niemcy) – przewodnikKarnawał w Oslo
Oceń zamieszczony obok artykuł.
Minister kazał, więc uprzejmie informujemy, że nasze strony wykorzystują pliki cookies (ciasteczka) i inne dziwne technologie m.in. w celach statystycznych. Jeśli Ci to przeszkadza, możesz je zablokować, zmieniając ustawienia swojej przeglądarki. Więcej informacji znajdziesz w artykule: Pliki cookies (ciasteczka) i podobne technologie.