Podróże małe i duże > Polska – przewodnik

Sandomierz (Polska) – przewodnik

Zamek (Sandomierz)SandomierzRatusz (Sandomierz)

Sandomierz – położone w Małopolsce miasto królewskie i stolica ziemi sandomierskiej (Terra Sandomiriensis). Już na początku XII wieku Gal Anonim w swojej Kronice jednym tchem wymienia Sandomierz obok Krakowa i Wrocławia, jako jedną ze stolic Bolesława Krzywoustego1 – jest więc ono jednym z najstarszych i najważniejszych miast w polskiej historii. Obecnie to piękne miasto liczy sobie około 25 tysięcy mieszkańców i od 1999 roku znajduje się w granicach województwa świętokrzyskiego.

SandomierzSandomierzSandomierzSandomierzBazylika katedralna Narodzenia Najświętszej Maryi Panny (Sandomierz)

UWAGA! Wszystkich, którzy chcieliby uzupełnić poniższy artykuł, polecając tanie noclegi, dobre restauracje lub jakiekolwiek inne warte odwiedzenia miejsca, serdecznie zapraszamy do współtworzenia tego przewodnika. Można w tej sprawie pisać na adres redakcji redakcja@libertas.pl.

Historia

SandomierzSandomierzKościół św. Pawła (Sandomierz)SandomierzSandomierzSandomierzSandomierz

Historia Sandomierza liczy sobie ponad tysiąc lat, bo w okolicy kościoła św. Jakuba (Wzgórze Staromiejskie) jakaś osada istniała już około X wieku. Być może wznieśli ją jeszcze Wiślanie, których ogromne państwo obejmowało sandomierską ziemię zanim przyszli tu Piastowie. Tego nie wiemy, ale w państwie Piastów z pewnością Sandomierz szybko stał się jednym z najważniejszych grodów skoro już w latach 1113–1116, gdy najprawdopodobniej powstawała Kronika polska, został tak przez Gala Anonima wyróżniony. Bogactwo i znaczenie zawdzięczał pewnie między innymi żyznej glebie, ale przede wszystkim atrakcyjnemu położeniu w miejscu przeprawy przez Wisłę, na szlaku handlowym wiodącym na Ruś.

Po śmierci Bolesława Krzywoustego i na mocy jego testamentu Sandomierz stał się stolicą Księstwa Sandomierskiego, a Henryk Sandomierski jego pierwszym władcą. W wyniku najazdów tatarskich w połowie XIII wieku osada na Wzgórzu Staromiejskim została niemal całkowicie zniszczona, a znaczna część jej ludności wymordowana. Postanowiono wówczas przenieść miasto w miejsce mniej dostępne, czyli na teren dzisiejszego Starego Miasta. Po ponownej lokacji prawa miejskie nadał Sandomierzowi w roku 1286 książę Leszek Czarny, praprawnuk Bolesława Krzywoustego.

Miastu nadano liczne przywileje, stworzono warunki sprzyjające rozwojowi handlu, rzemiosła i rolnictwa, nic więc dziwnego, że Sandomierz intensywnie się rozwijał, powstawały nowe domy oraz kościoły. Po zjednoczeniu Polski przez Władysława Łokietka miasto ustanowiono stolicą województwa sandomierskiego.

Podczas napadu Litwinów w 1349 roku, zbudowane przeważnie z drewna miasto spłonęło. Kazimierz Wielki odbudował Sandomierz już jako „murowany”, i to wtedy właśnie nadano Staremu Miastu kształt zbliżony do obecnego, rozplanowano ulice, zbudowano ratusz, wytyczono Rynek. Miasto otoczono murem i wzniesiono cztery baszty (Opatowską, Lubelską, Zawichojską i Krakowską). Na miejscu drewnianego wybudowano murowany zamek, w którym zatrzymywali się kolejni królowie Polski. Podobno Kazimierz Wielki odwiedził Sandomierz aż 18 razy, spędzając tu łącznie ponad 2 lata swoich rządów! Pamiątką po częstych wizytach Królowej Jadwigi jest wąwóz nazwany jej imieniem.

Istniejące do dzisiaj liczne zabytki musiały być świadkami wielu historycznych wydarzeń, to tutaj, w kamienicy Olesińskich w 1570 roku podpisano Ugodę sandomierską – bezprecedensowe porozumienie pomiędzy wyznaniami reformowanymi w I Rzeczypospolitej: luteranami, kalwinami oraz braćmi czeskimi. Ugoda sandomierska to prawdopodobnie najstarszy taki „ekumeniczny” dokument na świecie.

Dynamiczny rozwój miasta został zatrzymany przez potop szwedzki, który podobnie jak innym częściom Rzeczypospolitej przyniósł ogromne straty. Wycofujący się Szwedzi wysadzili zamek (ocalało tylko jedno skrzydło), zniszczyli liczne kamienice, spichlerze, zrabowali majątek, a i mieszkańców nie oszczędzili. Okres zaborów przyniósł kolejne zniszczenia i pogłębił upadek gospodarczy miasta. Sytuacja poprawiła się po odzyskaniu przez Polskę nieodległości, zwłaszcza w 1937 roku, kiedy postanowiono utworzyć tu okręg przemysłowy. Plany zostały jednak zniweczone przez wybuch II wojny światowej.

Obecnie Sandomierz jest niewielkim miastem bez większego znaczenia politycznego, ale wielowiekowa spuścizna sprawia, że turystycznie jest on bardzo atrakcyjnym miejscem. Każdy miłośnik historii i tradycji będzie się tutaj czuł jak w raju, a ponad 120 zabytków architektury pozwoli na niezapomnianą podróż w czasie.

SandomierzBazylika katedralna Narodzenia Najświętszej Maryi Panny (Sandomierz)Wąwóz Królowej Jadwigi (Sandomierz)Kościół św. Pawła (Sandomierz)Kościół św. Pawła (Sandomierz)Kościół św. Pawła (Sandomierz)

Zwiedzanie

Plan

Zwiedzanie można zacząć od barokowego kościoła św. Michała Archanioła. Zaraz obok jest Brama Opatowska, która wydaje się najodpowiedniejszym sposobem wkroczenia do tego pięknego i starego miasta. Potem mijając kościół św. Ducha bez problemu powinniśmy trafić pod Ratusz i zlokalizować znajdującą się niedaleko informację turystyczną. Tutaj można za darmo dostać plan Sandomierza, który z pewnością ułatwi nam poruszanie się pomiędzy zabytkami.

Kościół św. Michała Archanioła

Kościół św. Michała Archanioła (Sandomierz)Kościół św. Michała Archanioła (Sandomierz)

W 1613 roku marszałkowa wielka koronna Elżbieta Sieniawska sprowadziła do Sandomierza Benedyktynki. Ich pierwszy, drewniany klasztor spłonął i w 1627 roku rozpoczęto budowę nowych, już murowanych budynków. W latach 1686–1692 według projektu Jana Michała Linka wzniesiono przy klasztorze barokowy, jednonawowy kościół, który przetrwał do dzisiaj w niezmienionej formie. W roku 1903 roku budynki klasztorne wraz z Kościołem przejęło Wyższe Seminarium Duchowne.

Orientowany Kościół św. Michała Archanioła składa się z prostokątnej nawy, węższego prezbiterium i przykryty jest sklepieniem kolebkowo-krzyżowym. Ściany rozczłonkowane są pojedynczymi i parzystymi pilastrami jońskimi. Zachowały się barokowe ławy z 1694 roku – dzieło stolarza Wojciecha Pogody, a w prezbiterium barokowa stalla, również z końca XVII wieku. Z tego samego okresu pochodzą pięknie zdobione ołtarze boczne: Matki Bożej i św. Benedykta, które są dziełem snycerza krakowskiego Franciszka Czernego. Barokowa ambona została wykonana w latach 1694–1695 przez snycerza Mateusza Rozkwitowicza z Nowego Korczyna. Ozdabiają ją figury Ojców Kościoła i Świętych Benedyktynów. Baldachim ambony jest przyozdobiony ornamentacją roślinną i zakończony rzeźbą pelikana, który symbolizuje miłość.

Kościół św. Michała Archanioła (Sandomierz)Kościół św. Michała Archanioła (Sandomierz)

Brama Opatowska

Brama Opatowska (Sandomierz)Brama Opatowska (Sandomierz)

Ufundowana jeszcze przez króla Kazimierza Wielkiego gotycka Brama Opatowska jest jedną z najlepiej zachowanych bram miejskich w Polsce i jedyną bramą wjazdową, jaka zachowała się w Sandomierzu do dzisiaj. Została zbudowana około roku 1362, a w wieku XVI została zwieńczona renesansową attyką, osiągając po przebudowie wysokość 30 metrów. Po obu stronach bramy widać pozostałości murów miejskich, a na jej szczycie znajduje się taras widokowy, na który (za drobną opłatą) można wejść.

Kościół św. Ducha

Kościół Świętego Ducha (Sandomierz)Kościół Świętego Ducha (Sandomierz)

Kilkadziesiąt metrów za bramą, po lewej stronie, znajduje się kościół św. Ducha. Pierwsza, drewniana jeszcze świątynia ufundowana w XIII wieku przez kasztelana krakowskiego Żegotę herbu „Topór” spłonęła w czasie najazdu Litwinów w roku 1349. Odbudowana została pod koniec XIV wieku w stylu gotyckim, później wielokrotnie niszczona, a w wieku XIX „ukryta” od strony ulicy za klasycystyczną fasadą.

Wnętrze kościoła jest dość surowe. Najbardziej zwrócił moją uwagę późnobarokowy iluzjonistyczny ołtarz główny wymalowany na ścianie parawanowej, w którego centrum widoczny jest XVIII-wieczny obraz Zesłanie Ducha Świętego. Chyba nigdy wcześniej takiego ołtarza nie widziałem. Pod obrazem widać rzeźbione rokokowe tabernakulum.

Dawna synagoga

Dawna synagoga (Sandomierz)

Stojąca przy ulicy Żydowskiej dawna synagoga została zbudowana w roku 1768 na miejscu wcześniejszych, których historia sięga być może jeszcze czasów Kazimierza Wielkiego. Jest to późnobarokowy budynek wzniesiony z cegły w obrębie średniowiecznych murów miejskich. We wnętrzu zachowały się XVIII-wieczne polichromie. Niestety nie można ich oglądać, ponieważ w budynku znajduje się obecnie siedziba Archiwum Państwowego niedostępna dla zwiedzających.

Ratusz

Ratusz (Sandomierz)

Stojący w centrum Rynku dumny Sandomierski ratusz jest jednym z najpiękniejszych takich budynków w Polsce. Wzniesiony na planie kwadratu w połowie XIV wieku był początkowo zwieńczony wysoką, ośmioboczną wieżą. Na tej najstarszej części widzimy zegar słoneczny wykonany w roku 1958. Pod koniec XV wieku ośmioboczną wieżę rozebrano, rozbudowując ratusz w kierunku północnym, a w XVI wieku zwieńczono go renesansową attyką. Przylegająca wieża została dobudowana na przełomie XVI i XVII wieku. Podczas pożaru w roku 1623 ratusz został poważnie zniszczony, zaś wieża ratuszowa runęła, ale za czasów Władysława IV ratusz i wieżę odbudowano. Później jeszcze niejednokrotnie budynek płonął, ale za każdym razem prędzej czy później był odbudowywany. Obecnie znajduje się tu oddział Muzeum Okręgowego oraz reprezentacyjne sale Rady Miasta i Urzędu Stanu Cywilnego, w piwnicach zaś mieści się klub „Lapidarium” Sandomierskiego Stowarzyszenia Kulturalnego.

Ratusz (Sandomierz)

Będąc na rynku warto zwrócić uwagę na piękne zabytkowe kamienice, zwłaszcza Kamienicę Pod Skrzydłami (Rynek 4), Konwikt Boboli (Rynek 5), słynną Kamienicę Oleśnickich z podcieniami (Rynek 10), Kamienicę Mikołaja Gomółki (Rynek 14), podcieniowy dom Węgra Lazarczyka (Rynek 27) oraz Kamienicę Dutreppich (Rynek 31). Można też zwiedzić podziemia Rynku ciągnące się pod kamieniczkami, a tworzące dzisiaj Podziemną Trasę Turystyczną. W XV–XVII wieku pełniły one funkcję podziemnych składów kupieckich.

SandomierzSandomierz

Bazylika katedralna Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Sandomierzu

Bazylika katedralna Narodzenia Najświętszej Maryi Panny (Sandomierz)Bazylika katedralna Narodzenia Najświętszej Maryi Panny (Sandomierz)Bazylika katedralna Narodzenia Najświętszej Maryi Panny (Sandomierz)

Pierwsza wzmianka o kościele Najświętszej Maryi Panny pochodzi z bulli papieża Eugeniusza III (1148 r.) i dotyczy romańskiej świątyni wzniesionej na polecenie Bolesława Krzywoustego około roku 1120. Świątynia wybudowana była z białego kamienia i posiadała drewniany strop. Podczas pierwszego najazdu Tatarów została ograbiona, a podczas drugiego w roku 1260, Tatarzy wymordowali chroniącą się w jej murach ludność. Zniszczeń dopełnił najazd Litwinów w 1349 roku.

Bazylika katedralna Narodzenia Najświętszej Maryi Panny (Sandomierz)Bazylika katedralna Narodzenia Najświętszej Maryi Panny (Sandomierz)

Gotycką świątynię, którą możemy obecnie podziwiać, ufundował król Kazimierz Wielki. Wzniesiono ją z cegły w drugiej połowie XIV wieku, a w XV wieku dobudowano kaplicę mansjonarzy z zakrystią. Późniejsze wojny często uszkadzały budynek, ale odbudowywany na szczęście przetrwał do dzisiaj, a znajdujące się wewnątrz katedry polichromie w stylu bizantyjsko-ruskim ufundowane jeszcze przez Władysława Jagiełłę około roku 1420, zapierają dech w piersiach bogactwem ikonograficznym. Aż nie chce się wierzyć, że mają prawie 600 lat!

W 1670 dodano barokową fasadę, a na początku XVII wieku wnętrze otrzymało bardziej rokokowy charakter. Ołtarze oraz rzeźby ołtarzowe i chórowe to jedne z najlepszych przykładów „lwowskiej rzeźby rokokowej” zachowanych na ziemiach polskich. Są one dziełem jednego z czołowych przedstawicieli tzw. młodszej generacji rzeźbiarzy ze Lwowa – Macieja Polejowskiego, który pracował w Sandomierskiej kolegiacie w latach 1771–1773.

Bazylika katedralna Narodzenia Najświętszej Maryi Panny (Sandomierz)Bazylika katedralna Narodzenia Najświętszej Maryi Panny (Sandomierz)Bazylika katedralna Narodzenia Najświętszej Maryi Panny (Sandomierz)Bazylika katedralna Narodzenia Najświętszej Maryi Panny (Sandomierz)Bazylika katedralna Narodzenia Najświętszej Maryi Panny (Sandomierz)Bazylika katedralna Narodzenia Najświętszej Maryi Panny (Sandomierz)

Dom Długosza

Dom Długosza (Sandomierz)Dom Długosza (Sandomierz)

Dom Długosza został ufundowany w 1476 r. przez księdza Jana Długosza, znanego historyka, a zarazem kanonika sandomierskiego. Gotycki gmach powstał dla potrzeb księży mansjonarzy, którzy przez wieki, aż do kasaty w XIX wieku służyli w kolegiacie sandomierskiej. Jest to jeden z najlepiej zachowanych późnogotyckich domów mieszkalnych.

Został wzniesiony przez mistrza Jana z Krakowa na kamiennym podmurowaniu z cegły o tzw. polskim układzie gotyckim i ozdobiony nieregularnymi rombami ułożonymi z cegły zendrówki2.

Obecnie w domu mieści się Muzeum Diecezjalne prezentujące bogaty dorobek artystyczny w dziedzinie sztuki sakralnej związany z przeszłością kościelną Sandomierza i Ziemi Sandomierskiej.

Dom Długosza (Sandomierz)

Dzwonnica i wikariat

Dzwonnica (Sandomierz)Wikariat (Sandomierz)

Obok katedry stoi wybudowana w latach 1737–1743 barokowa, trzykondygnacyjna, ujęta w narożach w ramy pilastrów dzwonnica. Znajdujące się w południowej ścianie wejście ozdobione jest późnobarokowym portalem. W dzwonnicy zamontowane są trzy dzwony: wielki im. św. Michała Archanioła (1667 r.), mniejszy im. Najświętszej Maryi Panny (1750 r.) i najmniejszy (niedatowany). Nieopodal znajduje się budynek wikariatu powstały w drugiej połowie XVIII.

Pałac Biskupów Sandomierskich

Pałac Biskupów Sandomierskich (Sandomierz)

Pałac Biskupów Sandomierskich został wzniesiony w latach 1861–1864 przy wykorzystaniu materiałów pochodzących z rozbiórki kościoła św. Marii Magdaleny. Zbudowano go w stylu klasycystycznym i zwieńczono niską attyką. Północno-zachodni półokrągły narożnik mieści na piętrze kaplicę. Obecnie pałac ponownie pełni funkcję rezydencji biskupów.

Collegium Gostomianum

Collegium Gostomianum (Sandomierz)Collegium Gostomianum (Sandomierz)

Zespół budynków dawnego kolegium jezuickiego został ufundowany w 1602 r. przez wojewodę poznańskiego i kasztelana sandomierskiego Hieronima Gostomskiego, stąd nazwa – Collegium Gostomianum. Wybudowany na krawędzi skarpy wiślanej w latach 1602–1615 pod kierownictwem architekta jezuickiego Michała Hintza składał się z dwóch skrzydeł: wschodniego – przeznaczonego na szkołę i południowego – mieszczącego klauzurę klasztorną. Zachowane do dzisiaj skrzydło wschodnie po generalnym remoncie ponownie służy mieszkańcom jako szkoła, mieszcząc I Liceum Ogólnokształcące w Sandomierzu.

Dawny dom księży emerytów

Dawny Dom księży emerytów (Sandomierz)

Dawny dom księży emerytów zbudowany został w latach 1701–1724 z fundacji archidiakona sandomierskiego Rafała Rościckiego. Początkowo jednopiętrowy dom wzniesiono w stylu barokowym. Drugie piętro dobudowano po pożarze w roku 1863. Obecnie budynek mieści Instytut Teologiczny im. Wincentego Kadłubka.

Dawny klasztor dominikański przy nieistniejącym kościele św. Marii Magdaleny

Dawny klasztor Dominikanów (Sandomierz)

Po zniszczeniu miasta oraz rzezi jego mieszkańców w tym dominikanów (1260 r.), postanowiono przenieść Sandomierz na wyższe, trudniej dostępne wzgórza Kolegiackie i Miejskie. Decyzją Leszka Czarnego w 1289 roku podarowano Dominikanom zlokalizowany w obrębie nowych murów miejskich kościół św. Marii Magdaleny. Pierwszy murowany kościół i klasztor powstał tu w XIV wieku. Niestety kościół nie oparł się wichrom historii i ostatecznie w 1860 roku został rozebrany. Pozostał budynek dawnego klasztoru (obecnie mieści się tu Urząd Miasta) oraz furta dominikańska (tzw. ucho igielne), która wraz z drogą przez Wąwóz Świętojakubski łączyła bratnie konwenty.

Furta dominikańska (Ucho igielne)

Ucho Igielne (Sandomierz)

Ucho igielne to jedyna zachowana do dzisiaj furta w murach miejskich (były dwie). Przez furtę szybko mogli się przedostać do miasta dominikanie z położonego za murami klasztoru i stąd pewnie jej nazwa. Wyjdziemy przez nią wprost do Wąwozu Świętojakubskiego, który, jak łatwo się domyślić, prowadzi do kościoła świętego Jakuba.

Wąwóz Świętojakubski i Wąwóz Królowej Jadwigi

Wąwóz Świętojakubski (Sandomierz)Wąwóz Królowej Jadwigi (Sandomierz)

Sandomierz leży na siedmiu wzgórzach, pomiędzy którymi wiją się lessowe wąwozy. Jednym z nich jest Wąwóz Świętojakubski prowadzący do... kościoła świętego Jakuba. Niegdyś chadzali tędy dominikanie, więc na zwiedzanie najstarszej zachowanej świątyni w Sandomierzu możemy udać się po ich śladach.

Najpiękniejszym i najdłuższym z sandomierskich wąwozów jest oddzielający wzgórza Świętojakubskie i Świętopawelskie Wąwóz Królowej Jadwigi. Ma około 500 metrów długości, a jego strome ściany dochodzą do 10 metrów wysokości. Powstał w wyniku erozji, która odsłoniła korzenie rosnących na zboczach drzew. Nazwano go imieniem królowej, ponieważ według legendy miała się ona nim często przechadzać, idąc do pobliskiego kościoła. Nim również warto się przespacerować, na przykład wracając z kościoła św. Pawła.

Wąwóz Królowej Jadwigi (Sandomierz)Wąwóz Królowej Jadwigi (Sandomierz)

Kościół św. Jakuba przy klasztorze oo. dominikanów

Kościół św. Jakuba (Sandomierz)Kościół św. Jakuba (Sandomierz)Kościół św. Jakuba (Sandomierz)

Późnoromański orientowany kościół św. Jakuba jest najstarszym i najcenniejszym zabytkiem Sandomierza, a jednocześnie jednym z pierwszych w Polsce kościołów wzniesionych z cegły. Jego budowę rozpoczęto prawdopodobnie równocześnie z budynkami klasztornymi w roku 1236, a ukończono około połowy XIII wieku. Najprawdopodobniej został on wybudowany na miejscu wcześniejszego kościoła, być może pamiętającego nawet początki chrześcijaństwa w Polsce, wszak wzgórze Staromiejskie, na którym stoi, jest najstarszą częścią Sandomierza.

Do kościoła wchodzimy poprzez piękny, dwudzielny perspektywiczny portal. Prawdopodobnie jako pierwsze (1226–1236) zostało wybudowane prezbiterium, a następnie trójnawowy korpus kościoła. Masywne ceglane ściany o ostrołukowych arkadach międzynawowych wsparto na kwadratowych filarach.

Nie przypadkowo kościół św. Jakuba wybudowano z cegły, Dominikanom nie wolno było używać kamienia, sklepić świątyń i budować wież. Proszę zwrócić uwagę, że poza późniejszym krzyżowo-żebrowym sklepieniem prezbiterium, strop kościoła jest drewniany.

Kościół św. Jakuba (Sandomierz)Kościół św. Jakuba (Sandomierz)Kościół św. Jakuba (Sandomierz)
Kościół św. Jakuba (Sandomierz)Kościół św. Jakuba (Sandomierz)Kościół św. Jakuba (Sandomierz)Kościół św. Jakuba (Sandomierz)

Pomimo zawirowań historycznych, począwszy od najazdu tatarskiego na przełomie 1259 i 1260 roku, kiedy wymordowano wszystkich 49 dominikanów, a na II wojnie światowej skończywszy, kościół przetrwał w praktycznie niezmienionej formie do dziś, a dzięki re-romanizacji z początku XX wieku możemy się niemal cofnąć w czasie do surowego i ascetycznego średniowiecza.

Kościół św. Pawła

Kościół św. Pawła (Sandomierz)Kościół św. Pawła (Sandomierz)Kościół św. Pawła (Sandomierz)

Murowany, gotycki kościół św. Pawła zbudowano w latach 1426–1434 na miejscu wcześniejszej, drewnianej świątyni ufundowanej w 1226 roku przez biskupa Iwo Odrowąża. W XVII wieku kościół powiększono od strony zachodniej, a na początku wieku XVIII dobudowano od południa kaplicę św. Barbary. Wtedy też świątynia otrzymała obecny, barokowy wystrój, między innymi piękne ołtarze, rzeźby, chór organowy, stalle czy ambonę. Kościół otoczony jest starym murem, przy którym stoi barokowa dzwonnica z XVIII wieku.

Zamek

Zamek (Sandomierz)Zamek (Sandomierz)

Zamek królewski w Sandomierzu zbudowano na miejscu warowni istniejącej tutaj co najmniej od X wieku. W wieku XII, kiedy Sandomierz stał się stolicą księstwa, warownia została mocno rozbudowana i otoczona charakterystycznym dla Słowian wałem o konstrukcji skrzyniowej oraz fosą. Nie oparły się one niestety najazdom tatarskim, ale odbudowane długo jeszcze służyły władcom Sandomierza.

Nie wiadomo, czy ten dawny zamek udało się zdobyć Litwinom w 1349, ale wkrótce potem z fundacji króla Kazimierza Wielkiego na miejscu drewnianych umocnień wzniesiono murowany gotycki zamek z wieżą obronną, który otoczono zamkowym murem. Nie bez powodu mówi się, że Kazimierz Wielki zostawił po sobie Polskę murowaną, w Sandomierzu działalność ostatniego Piasta widać bardzo wyraźnie niemal na każdym kroku. Niestety z oryginalnego zamku pozostało do dzisiaj niewiele, między innymi fundamenty ośmiobocznej wieży znajdujące się w pobliżu obecnego wjazdu.

Sandomierz długo pozostawał ważnym miejscem na mapie Polski, a król Kazimierz i później jego następcy bywali na zamku wielokrotnie. Prawdopodobnie to właśnie na zamku w 1389 król Władysław Jagiełło przyjął hołd lenny z ziem Nowogrodu Wielkiego od swojego brata Lingwena.

Za panowania Kazimierza Jagiellończyka około 1480 r. wzniesiona została baszta południowa (tzw. kurza noga) najstarsza zachowana do dzisiaj część zamku. Niedługo później, na początku XVI wieku, na polecenie króla Zygmunta Starego rozpoczęto gruntowną przebudowę gotyckiego zamku w renesansową rezydencję. Istniejący budynek przekształcono w skrzydło południowe, wzniesiono skrzydło wschodnie i rozpoczęto budowę zachodniego. Prace dokończył już syn – Zygmunt II August.

Niestety w czasie „potopu szwedzkiego” zamek został wysadzony w powietrze przez wycofujących się Szwedów. Doszczętnie zniszczone zostały skrzydła wschodnie i najstarsze – południowe. Najmniej ucierpiało skrzydło zachodnie. W latach 1680–1688 na polecenie króla Jana III Sobieskiego zostało ono odnowione i przebudowane w wolno stojący pałac, który przetrwał do dziś.

Kościół św. Józefa

Kościół św. Józefa (Sandomierz)

Poreformacki barokowy kościół św. Józefa został wybudowany w latach 1679–1689, a w wieku XIX przebudowany. W 1859 roku w kościele zamontowano nowe organy. Po II wojnie światowej odbudowany dach pokryto blachą, a w 1980 roku zrekonstruowano wieżyczkę. W podziemnej krypcie można oglądać trumnę z dobrze zachowanymi zwłokami zmarłej w 1698 r. Teresy Morsztynówny.

Ciekawostki i legendy

Legendy sandomierskieLegendy sandomierskie

Sandomierz zwany jest czasem „Małym Rzymem”, ponieważ podobnie jak stolica Italii położony jest na siedmiu wzgórzach. Jest z nimi niewielki ambaras, Stare Miasto bowiem wcale nie jest położone na wzgórzu Staromiejskim, jak można by się spodziewać, ale na wzgórzu kolegiackim i wyżej na skarpie wiślanej. Na wzgórzu Staromiejskim centrum miasta ulokowane było dawniej, jeszcze przed niszczącymi najazdami tatarskimi, które spowodowały przeniesienie centrum na wyższe i łatwiejsze do obrony wzgórze.

Legenda o Halinie Krępiance

Legendy sandomierskie

Z najazdami tatarskimi wiąże się jedna z sandomierskich legend – legenda o Halinie Krępiance. Była ona córką kasztelana sandomierskiego Piotra z Krępy, który został zamordowany podczas najazdu w 1260 roku. Kiedy wyrosła na piękną kobietę poślubiła wojewodę sandomierskiego Jana Pilawitę, który niestety również zginął z ręki Tatarów. W roku 1287 Tatarzy po raz kolejny oblegali gród, a z każdym dniem szanse obrońców malały. Halina postanowiła zemścić się za śmierć swoich bliskich. Udała się wieczorem do obozu wroga i zaproponowała, że przeprowadzi wojska tatarskie tajemniczym podziemnym przejściem przez labirynt korytarzy pod miastem, aż pod sam Rynek. Swoją propozycję wytłumaczyła, że chce się w ten sposób zemścić na mieszkańcach Sandomierza za swoje krzywdy z dzieciństwa. Chan się zgodził i wysłał mały oddział, aby sprawdzić słowa Haliny. Gdy istnienie tajnego przejścia się potwierdziło, prowadzeni przez Halinę Tatarzy weszli do podziemi, a wtedy obrońcy zasypali wejście. Zrozumiawszy, że wpadli w pułapkę, wściekli Tatarzy zamordowali kobietę, a sami wyjąc przez wiele dni, zmarli w końcu śmiercią głodową w ciemnych korytarzach. Dzięki podstępowi tym razem miasto nie zostało przez Tatarów zdobyte.

Legenda o rękawiczkach Królowej Jadwigi

Legendy sandomierskie

Królowa Jadwiga, córka Ludwika Węgierskiego, bardzo lubiła odwiedzać Sandomierz, który ponoć darzyła wyjątkową sympatią. Pewnego razu, gdy wracała do Krakowa, zaraz za Sandomierzem zaskoczyła ją ogromna śnieżyca. Furman zgubił drogę, a sanie utknęły w głębokiej zaspie. Szukając pomocy, woźnica trafił na małą wioskę, której mieszkańcy natychmiast wybiegli i niemal na rękach przynieśli królową do osady. Zbliżała się noc, więc Jadwiga chciała wracać do Sandomierza, ale mieszkańcy poprosili, by została u nich w gościnie. Następnego dnia żegnano królową ze łzami w oczach, a ta zapytała sołtysa, czy mieszkańcy nie mają jakiejś prośby. Sołtys padł do stóp monarchini i jął żalić się, że pan źle ich traktuje. Jadwiga zlitowała się nad mieszkańcami i obiecała wykupić wieś, jeśli mieszkańcy zgodzą się służyć w sandomierskiej katedrze. Na potwierdzenie swoich słów podarowała sołtysowi niezwykle delikatne rękawiczki z białej skórki. Królowa Jadwiga dotrzymała słowa i wykupiła wieś, a sołtys oddał rękawiczki do skarbca katedry, gdzie te przeleżały przez setki lat. Dziś można je zobaczyć w Muzeum Diecezjalnym, w Domu Jana Długosza.

Wrzawy

WrzawyWrzawyWrzawy

Około 15 kilometrów od Sandomierza leżą Wrzawy. Wieś rozciąga się na równinie między Wisłą a Sanem, a jej historia sięga przynajmniej końca XIII wieku, bo z tego okresu pochodzi pierwsza o niej pisemna wzmianka. Wielbiciele historii być może będą chcieli ją odwiedzić z uwagi na znajdujący się tutaj obelisk upamiętniający Bitwę pod Wrzawami stoczoną 12 czerwca 1809 roku pomiędzy wojskami Księstwa Warszawskiego dowodzonymi przez księcia Józefa Poniatowskiego a wojskami austriackimi. Bitwa była częścią toczącej się w 1809 roku wojny polsko-austriackiej – jedynej podczas zaborów zwycięskiej kampanii prowadzonej naszymi własnymi siłami i pod własnym dowództwem.

Ostoja konika polskiego

Szukającym noclegu i dodatkowej rozrywki polecamy gospodarstwo agroturystyczne we Wrzawach. Właściciel gospodarstwa – pan Tadeusz Woźniak – prowadzi niewielką stadninę, gdzie można za symboliczną opłatą pojeździć na koniach. Urządza również przejażdżki bryczką po okolicy, a także wyprawy do ujścia Sanu i Wisły (ciągnionymi przez koniki polskie saniami bądź bryczką). Znajdzie się zajęcie i dla wędkarzy, którzy na tyłach domu, w małym rybnym stawie, mogą łowić ryby.3

Ostoja Konika Polskiego

Wrzawy 311

Ostoja Konika Polskiego, Wrzawy-ŁapiszówOstoja Konika Polskiego, WrzawyUjście Sanu do Wisły, Wrzawy
Witold Wieszczek
  1. Boleslaus vero, legitimus filius meus, in Wratislaw, et in Cracovia, et in Sandomir, sedes regni principales obtinuat.

  2. Zendrówka – cegła ceramiczna wypalana aż do granicy zeszklenia, w gotyku stosowana często w celach dekoracyjnych.

  3. Informacje o Ostoi konika polskiego we Wrzawach uzupełniała Anna Sprzęczka.

PodróżeKulturaMuzykaHistoriaFelietonyPaństwo, polityka, społeczeństwoPowieści i opowiadaniaKącik poezjiRecenzjeWielkie żarcieKomiks
PrzewodnikiAlbaniaNepalPolskaRumunia
Najpopularniejsze Podróże małe i dużeAlbania, najczęściej zadawane pytania – przewodnikKsamil / Εξαμίλια (Albania) – Raj na ziemi – przewodnikPalenica Białczańska – Wodogrzmoty Mickiewicza – Morskie Oko (Tatry) – przewodnikKłodzko i Kotlina KłodzkaWisła Czarne – Kaskady Rodła – Barania Góra – Przysłop – Wisła Czarne (Beskid Śląski) – przewodnik
Najwyżej oceniane Podróże małe i dużeKrzywy zaolziański Kościół św. Piotra z Alkantary, Karwina (Czechy)Palenica Białczańska – Morskie Oko – Szpiglasowy Wierch – Dolina Pięciu Stawów Polskich – przewodnik (Tatry)Łysa Góra (Góry Świętokrzyskie)Karnawał w OsloUszguli, Swanetia (Gruzja)
Oceń zamieszczony obok artykuł.
Minister kazał, więc uprzejmie informujemy, że nasze strony wykorzystują pliki cookies (ciasteczka) i inne dziwne technologie m.in. w celach statystycznych. Jeśli Ci to przeszkadza, możesz je zablokować, zmieniając ustawienia swojej przeglądarki. Więcej informacji znajdziesz w artykule: Pliki cookies (ciasteczka) i podobne technologie.