zapraszamy do współpracy
Zapraszamy do współpracy
Podróże małe i duże > Polska – przewodnik

Opactwo Cystersów w Rudach (Śląsk) – przewodnik

Opactwo Cystersów w RudachPark przy opactwie cystersów (Rudy)

Rudy to licząca niecałe 3000 mieszkańców niewielka wieś położona nad rzeką Rudą w Kotlinie Raciborskiej. Jej największą atrakcją są znajdujące się tutaj zabudowania dawnego opactwa cystersów z gotycko-barokowym kościołem i rozległym parkiem w stylu angielskim.

Opactwo Cystersów w RudachBazylika Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w RudachPark przy opactwie cystersów (Rudy)Park przy opactwie cystersów (Rudy)Park przy opactwie cystersów (Rudy)

UWAGA! Wszystkich, którzy chcieliby uzupełnić poniższy artykuł, polecając tanie noclegi, dobre restauracje lub jakiekolwiek inne warte odwiedzenia miejsca, serdecznie zapraszamy do współtworzenia tego przewodnika. Można w tej sprawie pisać na adres redakcji redakcja@libertas.pl.

Historia

Dokładna data powstania opactwa nie jest pewna. Być może pierwsza fundacja klasztorna miała miejsce jeszcze przed najazdem Tatarskim w 1241 roku. Prawdopodobnie gdzieś w połowie XIII wieku książę Władysław opolski sprowadził do Rud cystersów z Jędrzejowa i nadał im siedem okolicznych wsi. Pewne jest, że 21 października 1258 roku na zamku w Raciborzu, książę Władysław wydał oficjalny dokument fundacyjny i nadał cystersom przywileje prawne i gospodarcze.

Dobrze zarządzane opactwo szybko się rozwijało, mnisi zajmowali się hodowlą zwierząt, uprawą roli, oraz rybołówstwem, a z czasem również pszczelarstwem i produkcją owczej wełny. Od XVI wieku rozwijano także przemysł, w 1586 roku zbudowano pierwszą hutę żelaza, a w 1712 roku pierwszą hutę szkła, która poza szkłem okiennym produkowała również lustra, karafki, a nawet eksportowane do Austrii szklane perełki.

Pierwszy kościół cystersi wybudowali zaraz po osiedleniu się w Rudach. Budowę tego, który widzimy obecnie, rozpoczęto około roku 1300, a w 1303 roku odbyła się konsekracja. W XVII i XVIII wieku kościół znacznie przebudowywano.

Aktywność cystersów nie kończyła się jednak na modlitwach i gospodarce. Prawdopodobnie już w XIV wieku istniała przy klasztorze szkoła, w XVIII wieku powstało gimnazjum z konwiktem i sala teatralna, a od 1765 roku przez 11 lat istniała przy klasztorze nawet wyższa uczelnia. Była również biblioteka, która pod koniec istnienia opactwa liczyła około 10–12 tysięcy książek.

Funkcjonowania klasztoru nie ułatwiała sytuacja polityczna. Już począwszy od wojen husyckich w XV wieku, częste najazdy, związane z tym zniszczenia, grabieże czy nakładane podatki, kontrybucje i inne dodatkowe zobowiązania niejednokrotnie doprowadzały klasztor na skraj bankructwa. W 1625 roku liczba członków konwentu spadła do pięciu! Mimo wszystko klasztor przetrwał i później doświadczał również jaśniejszych momentów w swojej historii. Kres jego istnieniu położył dopiero wiek XIX. W 1810 roku, w wyniku sekularyzacji majątków klasztornych na terytorium ówczesnego Królestwa Pruskiego, wszelkie dobra cysterskie przeszły na własność rządu. W ten sposób zakończyła się licząca sobie ponad pół tysiąca lat historia cystersów w Rudach. W chwili przejęcia klasztoru mieszkało w nim 32 mnichów, kilku z nich pozostało, by obsługiwać tutejszy kościół. Ostatni z rudzkich cystersów zmarł w 1856 roku.

W 1834 r. pocysterskie dobra trafiły w ręce Wiktora Hohenlohe-Waldenburg-Schilingfürst, który otrzymał od cesarza pruskiego, Wilhelma IV, tytuł księcia i prawo tytułowania się mianem von Ratibor. W ten sposób Rudy stały się siedzibą pierwszego księcia raciborskiego. Klasztor przebudowano na rezydencję magnacką i wytyczono park. Po przebudowie pałac w rudach miał 120 sal, gabinetów, pokoi gościnnych i innych. Pozostawał w rękach rodu aż do przybycia Armii Czerwonej.

Wojska sowieckie dość specyficznie pojmowały „wyzwalanie”. W styczniu 1945 roku podczas właśnie takiego „wyzwalania” pałac oraz kościół zostały splądrowane, poważnie zniszczone i spalone, bynajmniej nie w wyniku działań wojennych, a zwykłego prymitywnego wandalizmu. Zawalił się główny filar i część sklepień, a posiadłość, która przetrwała setki lat i kilka wojen, zamieniła się w ruinę w ciągu jednego dnia – 29.01.1945 roku.

Po wojnie odbudowano tylko kościół (zakończono w roku 1950), a resztę walących się zabudowań tylko zabezpieczono. W latach 70. rezydencję odgruzowano i uporządkowano, a restaurację dawnego pałacu rozpoczęto dopiero po przekazaniu posiadłości Diecezji gliwickiej w 1998 roku. Pierwszy etap rekonstrukcji zakończono w 2008 roku, czyli całkiem niedawno.

Bazylika Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w RudachBazylika Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w RudachBazylika Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w RudachBazylika Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Rudach

Kościół

Bazylika Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w RudachBazylika Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Rudach

Najstarszą częścią dawnego opactwa jest Bazylika Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Rudach – zabytkowy kościół, którego historia sięga początków XIV wieku (konsekracja miała miejsce w 1303 roku). Jest to kościół orientowany, trójnawowy, wybudowany w stylu gotyckim z elementami romańskimi, np. ostrołukowym portalem. Pod koniec XVII wieku zaczęła się intensywna przebudowa kościoła. Dobudowano zakrystię i kruchtę z nowym wejściem, zmieniono konstrukcję dachu, podwyższono mury. W latach 1723–1726 dobudowano kaplicę Najświętszej Marii Panny. Wnętrze świątyni zostało pokryte bogatą sztukaterią i polichromią, co nadało jej barokowy charakter. Wzniesiono też nową fasadę przesłaniającą tę pierwotną, liczącą sobie cztery wieki.

Pożar w 1945 roku doszczętnie zniszczył barokowy wystrój, a podczas odbudowy w miarę możliwości przywrócono świątyni pierwotny wczesnogotycki wygląd.

W kościele znajdziemy między innymi cudowny obraz Matki Bożej Pokornej, a także cenne relikwie: świętego Walentego, Krzyża Świętego oraz św. Donata.

Bazylika Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w RudachŚwięta BarbaraBazylika Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Rudach

Kaplica z cudownym obrazem Matki Bożej Pokornej

Kaplica z cudownym obrazem Matki Bożej PokornejKaplica z cudownym obrazem Matki Bożej Pokornej

Kaplica została wybudowana w latach 1723–1726, wewnątrz znajduje się słynący z łask obraz Matki Bożej Pokornej. Gdy w 1945 roku kościół został w 80% zniszczony, kaplica cudem w całości ocalała. Po bokach obrazu znajdują się rzeźby fundatorów: Kazimierza i jego syna Władysława – książąt raciborsko-opolskich.

Ołtarz główny i najstarsze drewniane rzeźby

W tle głównego ołtarza znajduje się witraż „Wniebowzięcie N.M.P.” wykonany w 1970 roku przez Władysława Jastrzębskiego z Krakowa. W rogach stoją ocalone drewniane rzeźby przestawiające Mojżesza i Aarona. Trzecia z najstarszych rzeźb, przedstawiająca Jana Chrzciciela stoi obok chrzcielnicy wykonanej w 1966 roku z okazji 1000-lecia Chrztu Polski. Czwarta stoi przy wejściu, naukowcy nie są zgodni czy przedstawia Józefa Egipskiego, czy Jana Ewangelistę. Wszystkie zostały wykonane około 1725 roku przez Jana Melchiora Österreicha.

Ołtarz główny w Bazylice Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w RudachJózef Egipski lub Jan EwangelistaJan Chrzciciel i chrzcielnica z 1966 roku

Park angielski

Park przy opactwie cystersów (Rudy)Park przy opactwie cystersów (Rudy)

W XIX wieku dzięki staraniom książąt raciborskich wokół pałacu powstał rozległy park w stylu angielskim. Znajdują się w nim dziesiątki egzotycznych drzew i krzewów, a także liczne pomniki przyrody między innymi liczące sobie około 450 lat najstarsze drzewo w parku – dąb szypułkowy „Cysters”, o wysokości 32 metrów i obwodzie ponad 7 metrów. Wytyczono również kilka ścieżek dydaktycznych, przy których rozstawiono kolorowe tablice informacyjne.

Po niekończących się parkowych ścieżkach można spacerować całymi godzinami, również po drugiej strony rzeki Rudej, gdzie można się przeprawić jednym z eleganckich mostów. Wiosną jednym z najchętniej odwiedzanych miejsc jest Wyspa Zapachów na Stawie Szwajcarskim, gdzie rosną wonne azalie pontyjskie.

Park przy opactwie cystersów (Rudy)Park przy opactwie cystersów (Rudy)
Pozostałości cmentarza (Rudy)Park przy opactwie cystersów (Rudy)

W parku można odnaleźć również pozostałości cmentarza z czasów wojen napoleońskich. W 1813 roku po dwóch bitwach w maju i sierpniu do przyklasztornego lazaretu przywieziono rannych. Żołnierze, którzy nie przeżyli, zostali tutaj pochowani, a w 1913 roku, czyli sto lat po tych bitwach wybudowano im pomnik. W 1969 lub 1970 roku monument rozebrano i wywieziono w nieznanym kierunku. Pozostały tylko nieliczne kamienie, które z trudem można dostrzec.

Nieopodal stoi kapliczka postawiona przez księżną raciborską po śmierci syna, Wiktora Albrechta, oficera Wermachtu, który zginął pod Warszawą podczas kampanii wrześniowej.

Kapliczka w parku przy opactwie cystersów (Rudy)Kapliczka w parku przy opactwie cystersów (Rudy)Park przy opactwie cystersów (Rudy)
Witold Wieszczek
Najpopularniejsze Podróże małe i dużeAlbania, najczęściej zadawane pytania – przewodnikKsamil / Εξαμίλια (Albania) – Raj na ziemi – przewodnikKłodzko i Kotlina KłodzkaPalenica Białczańska – Wodogrzmoty Mickiewicza – Morskie Oko (Tatry) – przewodnikWisła Czarne – Kaskady Rodła – Barania Góra – Przysłop – Wisła Czarne (Beskid Śląski) – przewodnik
Najwyżej oceniane Podróże małe i dużeKrzywy zaolziański Kościół św. Piotra z Alkantary, Karwina (Czechy)Palenica Białczańska – Morskie Oko – Szpiglasowy Wierch – Dolina Pięciu Stawów Polskich – przewodnik (Tatry)Łysa Góra (Góry Świętokrzyskie)Karnawał w OsloŚwiątynia Lotosu (Delhi)
PrzewodnikiAlbaniaNepalPolskaRumunia
Najpopularniejsze zdjęcie w dzialePlaża w Ksamil (Albania)Najwyżej oceniane:Katmandu / Kathmandu (Nepal)
Oceń zamieszczony obok artykuł.(Uwaga! Warto wcześniej się zalogować ponieważ głosy zarejestrowanych czytelników mają większą wagę.)
Login (jak do forum): Hasło (jak do forum): zapamiętaj mnie
Minister kazał, więc uprzejmie informujemy, że nasze strony wykorzystują pliki cookies (ciasteczka) i inne dziwne technologie m.in. w celach statystycznych. Jeśli Ci to przeszkadza, możesz je zablokować, zmieniając ustawienia swojej przeglądarki. Więcej informacji znajdziesz w artykule: Pliki cookies (ciasteczka) i podobne technologie.