Nie jestem w stanie dojść do sedna, odkryć kwintesencji „Sardynki” Kornela Maliszewskiego. Aczkolwiek udało mi się to podobno w przypadku „Wintro” – poprzedniej książki pisarza. Dzięki temu, dzięki krótkiemu esejowi o „Wintro” miałem przyjemność przeczytać „Sardynkę”. Otrzymałem ją jakiś czas temu pocztą wprost od autora. Prawie od razu rzuciłem się do czytania. Byłem ciekawy, co Maliszewski znowu mówi o Polsce w kolorze czarno-białym? Pozwoliłem czasowi płynąć. Tekst o „Sardynce” miał się wykluwać, pokazywać za rogiem, odkrywać kolejne linijki, układać. Nic z tych rzeczy. To, co się ukazało tuż po lekturze, zostało. I niczego więcej wyobraźnia nie dokooptowała. Chyba wstyd. No bo w końcu jak to? Zmierzyć się z książką i przegrać? Nie wiedzieć, co się przeczytało? Żyć z tą świadomością? Co mi zatem przyszło do głowy? Co się objawiło i nie potrafi opuścić ani dopuścić żadnych innych myśli, pomysłów? Tytuł powinien brzmieć nie „Sardynka”, ale „Sardynki”, bądź „Puszka sardynek”. W oleju albo oleju i pomidorach, leży kilka zgniecionych sztuk. Ruch widelcem i zaczynają się mieszać drobne ości, ogony, oczy wpatrzone w cienki metal. Wydaje im się, że się ruszają, pływają, przemieszczają się. Że żyją. W powolnym ruchu oleju. W ruchu, który powoduje ktoś inny, palcem, widelcem. Sardynka jest skazana na mieszkanie w puszce. Jak kawalerka w bloku z wielkiej płyty. Jak mieszkanie komunalne ze wspólną ubikacją na korytarzu. Chyba że ma szczęście i przypadkiem zostanie pomylona z welonem i ktoś wrzuci ją do akwarium. Jak Anastazję. Ale czym się różni puszka od akwarium czytelnicy dowiedzą się z opowieści Sardynki, zaczynającej się na setnej stronie. A raczej jaki przygnębiający jest brak różnic między podmiejską willą a jednopokojowym mieszkaniem. Sardynki mają w charakterze ucieczki. Wyskakują wówczas z puszek i akwariów, z ciasnych mieszkań i przestronnych willi ciasnych obyczajami. Od lat powstają o nich książki. Znamy je bez wątpienia. To „Lot nad kukułczym gniazdem” i kilka innych powieści Keseya, „W drodze” Kerouaca, „Zen i sztuka oporządzania motocykla” Pirsiga, parę krótkich opowieści Hessego z „Podróżą na Wschód” na czele… Dlaczego te tytuły przychodzą na myśl od razu? Nie bez kozery oczywiście. Przecież narrator, alter ego autora, daje swojemu bratu, Kamilkowi, w prezencie „W drodze” Kerouaca, zapraszając go w ten sposób do… wspólnej drogi. Lecz jakże to jest przewrotne! Ta droga nie jest wyzwoleniem od drobnomieszczańskiej obyczajowości, czy nowobogackiej obłudy, lecz wyrwaniem z komputerowo-pornograficzno-narkotycznego obłędu. A żeby było bardziej obłędnie, to prawie jak u Williama S. Burroughsa: czym się strułeś, tym się lecz! Zapewniam, to jedna z lepszych scen w książce.