zapraszamy do współpracy
Zapraszamy do współpracy
Podróże małe i duże

Katedra św. Piotra i Najświętszej Marii Panny w Kolonii / Kölner Dom (Niemcy) – przewodnik

Katedra Świetego Piotra i Najświętszej Marii Panny w Kolonii (Niemcy)Katedra Świetego Piotra i Najświętszej Marii Panny w Kolonii (Niemcy)Katedra Świetego Piotra i Najświętszej Marii Panny w Kolonii (Niemcy)

Katedra Świętego Piotra i Najświętszej Marii Panny w Kolonii (Kölner Dom) ma 144 metry długości i 86 metrów szerokości, a jej strzeliste wieże wznoszą się na wysokość 157 metrów, co w chwili ukończenia prac w 1880 roku czyniło z niej najwyższą budowlę świata! Tym mianem cieszyła się tylko 10 lat, ale do dzisiaj pozostaje drugą co do wysokości najwyższą gotycką świątynią na świecie (na pierwszym miejscu jest ukończona w 1890 roku katedra w Ulm, której wieża mierzy 161,5 metra).

Widoczna z daleka sylwetka świątyni wyraźnie dominuje nad panoramą miasta i jest jednym z symboli Kolonii. Od 1996 roku katedra znajduje się na prestiżowej Liście światowego dziedzictwa UNESCO.

Katedra Świetego Piotra i Najświętszej Marii Panny w Kolonii (Niemcy)Katedra Świetego Piotra i Najświętszej Marii Panny w Kolonii (Niemcy)Kolonia nocą (Niemcy)Katedra Świetego Piotra i Najświętszej Marii Panny w Kolonii (Niemcy)Katedra Świetego Piotra i Najświętszej Marii Panny w Kolonii (Niemcy)

UWAGA! Wszystkich, którzy chcieliby uzupełnić poniższy artykuł lub opisać jakieś inne miejsce w Niemczech, serdecznie zapraszamy do współtworzenia tego przewodnika. Można w tej sprawie pisać na adres redakcji redakcja@libertas.pl.

Historia

Katedra Świetego Piotra i Najświętszej Marii Panny w Kolonii (Niemcy)Katedra Świetego Piotra i Najświętszej Marii Panny w Kolonii (Niemcy)Katedra Świetego Piotra i Najświętszej Marii Panny w Kolonii (Niemcy)Katedra Świetego Piotra i Najświętszej Marii Panny w Kolonii (Niemcy)Katedra Świetego Piotra i Najświętszej Marii Panny w Kolonii (Niemcy)Katedra Świętego Piotra i Najświętszej Marii Panny w Kolonii (Niemcy)

Już w czasach rzymskich miejsce, w którym stoi obecnie katedra, zajmowane było przez pogańską świątynię. W IV wieku wzniesiono tutaj pierwszy chrześcijański kościół, a w latach 818-870 zbudowano bazylikę, której zachodni chór zadedykowano Świętemu Piotrowi, zaś wschodni Najświętszej Marii Pannie. W 1164 roku arcybiskup Rainald von Dassel przywiózł z Mediolanu cenny łup – relikwie Trzech Króli – co spowodowało jeszcze większy napływ pielgrzymów i już wkrótce Kolonia urosła do rangi czwartego najważniejszego celu pielgrzymek po Ziemi Świętej, Rzymie i Santiago de Compostela. Nawet powiększona katedra nie była w stanie tej ilości pielgrzymów pomieścić, w związku z tym w 1225 roku zapadła decyzja o budowie nowej. Gdy 30 kwietnia 1248 roku stara katedra spłonęła, nie rozpoczęto odbudowy, ale jeszcze w tym samym roku położono kamień węgielny pod zupełnie nową, wzorowaną na „nowoczesnych” francuskich pomysłach gotycką świątynię, która po poprzedniczce otrzymała tylko wezwanie – św. Piotra i Najświętszej Marii Panny.

Około 1300 roku gotowe było obecne prezbiterium z ambitem i wieńcem wielobocznych kaplic, którego poświęcenia dokonano w 1322 roku. Około roku 1360 rozpoczęto budowę wieży południowej, którą udało się jednak wznieść tylko do wysokości pierwszej kondygnacji. Pod koniec XV wieku w związku ze zmianami na świecie, spadkiem znaczenia Hanzy i dochodów z handlu, pojawiły się problemy finansowe, a tempo prac budowlanych zaczęło słabnąć. W 1510 roku prace budowlane zostały wstrzymane, ale różne wiadomości i notatki dotyczące budowy były sporządzane jeszcze do 1528 roku, może więc budowniczowie mieli wtedy jeszcze nadzieję na wznowienie prac. Na drzeworycie z 1531 roku można zobaczyć niedokończoną budowlę z ogromnym żurawiem pochylonym nad południową wieżą – smutny symbol upadku miasta, który miał przez kolejne 300 lat straszyć, wznosząc się nad miastem. Podobno w tym okresie Kolończycy zwykli mówić, że wcześniej przyjdzie koniec świata, niż katedra będzie gotowa.

Koniec świata nie przyszedł. Przyszli niezbyt sympatyczni Francuzi, a po nich, w 1815 roku Prusacy. W tym samym czasie odnalazła się część oryginalnych planów katedry i narodził się pomysł dokończenia budowy. Powstało kolońskie towarzystwo budowy katedry, które rozpoczęło zbiórkę pieniędzy. Kamień węgielny pod dalszą budowę w 1842 roku położył król Prus Fryderyk Wilhelm IV, a już w 1880 roku, po ponad 600 latach od rozpoczęcia prac, katedra została ukończona.

Bombardowania podczas II wojny światowej praktycznie zmiotły z powierzchni ziemi większą część starego miasta, ale jakimś cudem katedra, pomimo kilku trafień – ocalała. W kilku miejscach zniszczeniu uległ dach i fragmenty sklepień, a elewacja doznała wielu uszkodzeń wskutek eksplozji pocisków, ale... w przeciwieństwie do większości otaczających ją zabudowań stała i na tle ogromnych zniszczeń musiała jawić się cudem. Cóż, na pewno jest wyjątkowa!

Katedra Świetego Piotra i Najświętszej Marii Panny w Kolonii (Niemcy)Katedra Świetego Piotra i Najświętszej Marii Panny w Kolonii (Niemcy)Katedra Świetego Piotra i Najświętszej Marii Panny w Kolonii (Niemcy)Katedra Świetego Piotra i Najświętszej Marii Panny w Kolonii (Niemcy)
Katedra Świetego Piotra i Najświętszej Marii Panny w Kolonii (Niemcy)Katedra Świetego Piotra i Najświętszej Marii Panny w Kolonii (Niemcy)Katedra Świetego Piotra i Najświętszej Marii Panny w Kolonii (Niemcy)Katedra Świetego Piotra i Najświętszej Marii Panny w Kolonii (Niemcy)

Architektura

Katedra Świetego Piotra i Najświętszej Marii Panny w Kolonii (Niemcy)

Katedra w Kolonii jest pięcionawową orientowaną bazyliką z trójnawowym transeptem, prezbiterium otoczonym ambitem i wieńcem kaplic oraz dwiema wieżami. Podczas budowy wzorowano się na francuskich katedrach (m.in. Reims i Amiens) wybudowanych w „nowoczesnym” stylu gotyckim. Oczywiście budowniczy chcieli prześcignąć konstrukcje, które ich inspirowały, wznosząc bazylikę większą i piękniejszą. Bez wątpienia im się to udało, a katedra w Kolonii jest jedną z najbardziej rozpoznawalnych gotyckich budowli na świecie. Wykonana w całości z kamienia wnosi się tak wysoko, że trudno ją całą objąć szerokokątnym obiektywem, a bogactwo architektonicznych detali sprawia, że nie sposób w ciągu jednego dnia dokładnie się jej przyjrzeć. Strzeliste wieże, charakterystyczna dla gotyku duża ilość okien wypełnionych pięknymi witrażami, bogato zdobione portale strzeżone przez majestatyczne rzeźby. Długo by można podziwiać, a przecież ta piękna konstrukcja kryje równie wspaniałe wnętrze, które również zasługuje na uwagę.

Katedra Świetego Piotra i Najświętszej Marii Panny w Kolonii (Niemcy)Katedra Świetego Piotra i Najświętszej Marii Panny w Kolonii (Niemcy)Katedra Świetego Piotra i Najświętszej Marii Panny w Kolonii (Niemcy)Katedra Świetego Piotra i Najświętszej Marii Panny w Kolonii (Niemcy)Katedra Świetego Piotra i Najświętszej Marii Panny w Kolonii (Niemcy)
Katedra Świetego Piotra i Najświętszej Marii Panny w Kolonii (Niemcy)Katedra Świetego Piotra i Najświętszej Marii Panny w Kolonii (Niemcy)Katedra Świetego Piotra i Najświętszej Marii Panny w Kolonii (Niemcy)

Przestronne, rozświetlone wpadającym przez witraże kolorowym światłem zachwyca ad maiorem Dei gloriam et Beatissime Virginis Mariae honorem. Świątynia ma formę bazyliki, a więc nawa główna jest wyższa od naw bocznych, a jej okna dodatkowo rozświetlają wnętrze. Nawy boczne, po dwie z każdej strony, przechodzą w trójnawowy transept, a dalej w ambit okalający prezbiterium. Ambit odgrodzony jest żelazną bramą i między innymi podczas nabożeństw nie można się do niego dostać. Jednak gdyby przejście było zamknięte, warto się dowiedzieć, kiedy danego dnia będzie możliwość wejścia i przyjść ponownie. Tutaj znajduje się Krucyfiks Gerona, Madonna Mediolańska, a w jednej z kaplic otaczających wieńcem ambit szczątki naszej królowej Rychezy. Okrążając prezbiterium, mamy też możliwość podejść bliżej i obejrzeć wykonany na przełomie XII i XIII wieku piękny, pozłacany Relikwiarz Trzech Króli kryjący ponoć ich doczesne szczątki1.

Witraże

Witraże bawarskie, Katedra w Kolonii (Niemcy)

Jak na gotycką świątynię przystało powierzchnia okien katedry jest ogromna i wynosi około 10 000 m²! Wypełniają je piękne witraże, na które też warto zwrócić uwagę. Pięć witraży w północnej nawie bocznej, ufundowanych pomiędzy 1507 a 1509 rokiem, przedstawia między innymi sceny pasyjne, legendę o św. Piotrze i o korzeniu Jessego, pokłon pasterzy, pokłon Trzech Króli i koronację Marii. Na górnej kondygnacji prezbiterium znajdują się witraże królewskie (24 królów Judei i 24 Mędrców Apokalipsy) z około 1310 roku, a najstarsze, trzynastowieczne witraże znajdują się w oknach ambitu i przedstawiają motywy ze Starego i Nowego Testamentu. W południowej nawie bocznej można zobaczyć pięć witraży bawarskich ufundowanych w roku 1842 przez króla Ludwika I Bawarskiego (wstawione w 1848 r.). Przedstawiają one kazanie Jana Chrzciciela, pokłon pasterzy i królów, zdjęcie z krzyża, zstąpienie Ducha Świętego oraz ukamienowanie św. Stefana.

Na tle tych wszystkich bardzo starych witraży mocno zaskakuje główne okno południowego ramienia transeptu zaprojektowane przez Gerharda Richtera. Wykonany w 2007 roku witraż na pewno jest rewolucyjny i przedstawia... właściwie to nie wiem, co przedstawia. Wygląda trochę jak losowo rozrzucone różnokolorowe piksele komputerowego obrazka o niewielkiej rozdzielczości.

Witraż wykonany przez Gerharda Richtera, Katedra w Kolonii (Niemcy)Katedra Świetego Piotra i Najświętszej Marii Panny w Kolonii (Niemcy)

Gotycki ołtarz Klarysek

Gotycki ołtarz Klarysek, Katedra w Kolonii (Niemcy)

Gotycki ołtarz Klarysek powstały około 1350-1360 roku jest najstarszym zachowanym ołtarzem sakramentalnym z wbudowanym na stałe tabernakulum. Bogato zdobiony, otwierany trzystopniowo skrzydłowy ołtarz pochodzi z byłego klasztoru Franciszkanek pod wezwaniem św. Klary, który został zburzony na początku XIX wieku.

Przedromański Krucyfiks Gerona

Krucyfiks Gerona, Katedra w Kolonii (Niemcy)

Krucyfiks ufundowany został przez żyjącego w X wieku arcybiskupa Gerona i uznawany jest za najstarszy zachowany monumentalny krucyfiks kościoła łacińskiego. Nie przedstawia Chrystusa cierpiącego czy triumfującego, ale właśnie zmarłego, przez co zbawiającego ludzkość. Wykonana z drewna dębowego figura jest naturalnej wielkości (1,87 m wysokości od stóp do głowy). Wg legendy przekazanej przez znanego kronikarza Thietmara z Merseburga, arcybiskup Geron zamknął ranę na głowie Chrystusa, wkładając w nią hostię, przez co zaczęto uważać krzyż za cudotwórczy.

Rycheza Lotaryńska (Ryksa), królowa Polski

Nagrobek Rychezy Lotaryńskiej, Królowej Polski, Katedra w Kolonii (Niemcy)Rycheza Lotaryńska (Ryksa), królowa Polski, autor: Jan Matejko

W jednej z kaplic otaczających ambit, poświęconej świętemu Janowi Chrzcicielowi, mieści się grobowiec arcybiskupa Konrada von Hochstaden, tego samego, który położył kamień węgielny pod budowę katedry.

W tej samej kaplicy, po prawej stronie znajduje się grobowiec z Bożej łaski królowej Polski Rychezy Lotaryńskiej zwanej także Ryksą. Była ona córką palatyna reńskiego Ezzona oraz wnuczką Ottona II i cesarzowej Teofany. W 1013 roku podczas pertraktacji pokojowych w Merseburgu zapadła decyzja o jej politycznym małżeństwie z synem Bolesława Chrobrego, które miało zagwarantować pokój pomiędzy od lat walczącymi stronami. W tym samym roku małżeństwo zostało zawarte, a Piastowie zostali skoligaceni z domem cesarskim. Pokój nie trwał długo i w 1015 roku wybuchła trzecia wojna Bolesława Chrobrego z Henrykiem II, ale już kończący ją pokój w Budziszynie okazał się trwalszy.

W 1025 roku, po śmierci Bolesława, Mieszko II i Rycheza zostali koronowani na króla i królową Polski. Bolesław Chrobry pozostawił synowi Polskę potężną jak nigdy wcześniej, a polityczny mariaż z rodziną cesarską zdawał się pozycję Polski i jej władców ugruntowywać. Jak wiemy z historii, stało się inaczej, a być może efektem późniejszych wydarzeń jest również nie najlepsza opinia polskich historyków o naszej (prawdopodobnie pierwszej) królowej. Jan Długosz pisał o niej np.: Niewiasta umysłu wprawdzie męskiego, w wierze chrześcijańskiej wprawdzie nie opieszała, cnotę i pobożność miłująca, ale której rządy ani staranne, ani narodowi przychylne, Polakom się nie podobały. Niepomna płci swojej i słabości niewieściej, głucha na rady roztropniejszych ludzi, szczęście obrała sobie za narzędzie swojej ślepoty. Jęła pogardzać narodem polskim, szyderczo pomiatając wszystkimi, i z swym rządem kobiecym rozpierając się samowładnie. Nie najlepiej w swojej książce pt. Bezkrólewie odmalował ją także Karol Bunsch, ale trzeba pamiętać, że ten miał dodatkowe powody, by Niemców sympatią nie darzyć. Z drugiej strony Rycheza była przecież matką Kazimierza Odnowiciela, władcy, którego zasługi dla Polski są niepodważalne. Czy rzeczywiście była aż taka zła? Knuła z Bezprymem, wywiozła z Polski insygnia koronacyjne i skarb? A może była tylko ofiarą knowań kochanki niewiernego męża?

Wszystko to działo się niemal tysiąc lat temu i jak było naprawdę, nigdy pewnie się nie dowiemy. Faktem jest, że tytułem królowej Polski posługiwała się do końca życia. Zmarła 21 marca 1063 roku i została pochowana w Kolonii, w kolegiacie Panny Marii ad Gradus. W 1817 roku jej szczątki zostały przeniesione do katedry, gdzie spoczywają do dziś. Na jej klasycystycznym nagrobku można znaleźć parę słów po polsku Tu leżą zwłoki Ryxy, Królowej Polskiej, Mieczysława II żony, Kazimierza I, Odnowiciela Państwa Matki +1057, a powyżej łaciński napis:

Anno Dom: incarnati MLVII.II idus Aprilis, Richeza Regina Ab Annone II, sedis huius venrbli2 Archiepiscopo, præsentis Ecclesiæ fundatore, cum ingenti totius Cleri populique frequentia honorifice sepulta est, et per ipsum inducta pontificem; duobus ornatissimis prædiis S:Petro collatis, nono calendas Aprilis obiit.

Relikwiarz Trzech Króli

Relikwiarz Trzech Króli, Katedra w Kolonii (Niemcy)Relikwiarz Trzech Króli, Katedra w Kolonii (Niemcy)

Relikwiarz Trzech Króli został wykonany pomiędzy 1190 a około 1225 rokiem przez złotnika Mikołaja z Verdun. Cykl scen na relikwiarzu nie odnosi się do pochowanych w nim świętych, lecz obejmuje całą historię zbawienia od początku Starego Testamentu do ostatecznego powrotu Chrystusa. Królowie i prorocy przedstawieni w dolnej części dłuższych ścian mają odpowiedników w umieszczonych nad nimi apostołach reprezentujących Nowy Testament. Pokłon Trzech Króli, chrzest w Jordanie i powrót Jezusa jako sędziego ostatecznego na ścianie czołowej to trzy sposoby objawienia się Pana. W dolnej kondygnacji ściany tylnej przedstawione jest biczowanie i ukrzyżowanie Chrystusa, a u góry koronacja również złożonych w relikwiarzu św. Feliksa i św. Nabora.

Stalle

Gotyckie stalle, Katedra w Kolonii (Niemcy)

Największe w Niemczech (104 miejsca) gotyckie stalle, których powstanie datowane jest na lata około 1308–1311. Dwa z wydzielonych siedzisk zarezerwowane były dla papieża i cesarza. Na papieskim widnieje wyobrażenie Sylwestra I, a na cesarskim Konstantyna Wielkiego. Za stallami malowidła na ścianach z około 1340 roku.

Madonna Mediolańska

Madonna Mediolańska, Katedra w Kolonii (Niemcy)

Madonna Mediolańska została sprowadzona do Kolonii razem z relikwiami Trzech Króli w 1164 roku i podobnie jak one była czczona i uważana za cudotwórczą. Niestety oryginalna rzeźba została prawdopodobnie zniszczona w pożarze dawnej romańskiej katedry, a ta, którą możemy obecnie oglądać, powstała już w Kolonii około roku 1290. Natomiast pokrywająca figurę polichromia, berło i korona są już efektem konserwacji przeprowadzonej w 1900 roku.

Ołtarz Patronów Miasta

Ołtarz Patronów Miasta, Katedra w Kolonii (Niemcy)

Ten późnogotycki ołtarz został wykonany przez Stefana Lochnera około roku 1442. W centrum widać scenę pokłonu Trzech Króli, na lewym skrzydle znajduje się święta Urszula w koronie i czerwonej sukni trzymająca w ręku strzałę symbolizującą jej męczeńską śmierć. Otacza ją jedenaście dziewic, które wg legendy miały zginąć razem z nią, oraz duchowni i święci. Po drugiej stronie ukazany jest trzeci patron Kolonii, dostojnie ubrany św. Gereon otoczony żołnierzami legii tebańskiej.

Ołtarz Świętego Agilolfa

Ołtarz Świętego Agilolfa, Katedra w Kolonii (Niemcy)

W południowej części transeptu znajduje się, wykonany w Antwerpii około roku 1520, ołtarz dedykowany świętemu Agilolfowi. Został tu przeniesiony z byłego kościoła klasztornego pod wezwaniem św. Marii ad Gradus zburzonego w 1817 roku.

Święty Krzysztof

Święty Krzysztof, Katedra w Kolonii (Niemcy)

Niedaleko ołtarza Świętego Agilolfa znajduje się rzeźba świętego Krzysztofa z około roku 1470.

Dzwony

Gruby Piotrek – Dzwon Św. Piotra (St. Petersglocke)
Kolonia / Köln (Niemcy)Kolonia / Köln (Niemcy)
Gruby Piotrek – Dzwon Św. Piotra (St. Petersglocke)

Od strony południowej znajduje się wejście na wieżę katedry, skąd można podziwiać panoramę miasta. Wieża jest otwarta dla zwiedzających w godzinach: 9–18 (od maja do września), 9–17 (w marcu, kwietniu i październiku), 9–16 (w listopadzie), a bilety wstępu kosztują odpowiednio: 3€ (dorośli), 6€ (bilet rodzinny), 1,5€ (studenci, uczniowie, inwalidzi z dowodem)3. W wieżach katedry zainstalowane jest jedenaście dzwonów, w tym najstarsze z XIV i XV wieku. Wchodząc po schodach na górę południowej wieży, możemy zobaczyć między innymi wiszący na trzeciej kondygnacji Dzwon Świętego Piotra. Jest to największy (waży 24 tony) bijący dzwon na świecie! Jego poprzednik – Dzwon Cesarski – był jeszcze większy, bo ważył 27 ton, ale pod koniec I wojny światowej został przetopiony na armaty.

Witold Wieszczek
  1. W 1164 roku Rainald z Dassel – arcybiskup koloński – przywiózł z wojennej wyprawy relikwie uznawane w Mediolanie za szczątki Trzech Króli. W Mediolanie miały się znajdować od IV wieku, gdzie trafiły z Jerozolimy, zahaczając po drodze o Konstantynopol. W Jerozolimie znaleźć je miała św. Helena – matka cesarza Konstantyna Wielkiego. Było to mniej więcej na początku IV wieku, a więc jakieś 300 lat po tym, jak jacyś mędrcy, magowie lub astrologowie złożyli byli dary Jezusowi w Betlejem i... gdzieś wrócili. Nie wiem jak jej się ta sztuka udała. Dzisiaj nie wiemy przecież nawet czy byli królami, jak się nazywali, ilu ich było, a nawet czy w ogóle są historycznymi postaciami.

  2. venrbli = venerabili.

  3. Ceny w 2013 roku.

Najpopularniejsze Podróże małe i dużeAlbania, najczęściej zadawane pytania – przewodnikKsamil / Εξαμίλια (Albania) – Raj na ziemi – przewodnikKłodzko i Kotlina KłodzkaPalenica Białczańska – Wodogrzmoty Mickiewicza – Morskie Oko (Tatry) – przewodnikWisła Czarne – Kaskady Rodła – Barania Góra – Przysłop – Wisła Czarne (Beskid Śląski) – przewodnik
Najwyżej oceniane Podróże małe i dużeKrzywy zaolziański Kościół św. Piotra z Alkantary, Karwina (Czechy)Palenica Białczańska – Morskie Oko – Szpiglasowy Wierch – Dolina Pięciu Stawów Polskich – przewodnik (Tatry)Łysa Góra (Góry Świętokrzyskie)Karnawał w OsloŚwiątynia Lotosu (Delhi)
PrzewodnikiAlbaniaNepalPolskaRumunia
Najpopularniejsze zdjęcie w dzialePlaża w Ksamil (Albania)Najwyżej oceniane:Dolina Zielona Gasienicowa(Dlugi Staw) (Tatry)
Oceń zamieszczony obok artykuł.(Uwaga! Warto wcześniej się zalogować ponieważ głosy zarejestrowanych czytelników mają większą wagę.)
Login (jak do forum): Hasło (jak do forum): zapamiętaj mnie
Minister kazał, więc uprzejmie informujemy, że nasze strony wykorzystują pliki cookies (ciasteczka) i inne dziwne technologie m.in. w celach statystycznych. Jeśli Ci to przeszkadza, możesz je zablokować, zmieniając ustawienia swojej przeglądarki. Więcej informacji znajdziesz w artykule: Pliki cookies (ciasteczka) i podobne technologie.