zapraszamy do współpracy
Zapraszamy do współpracy
Podróże małe i duże > Polska – przewodnik

Zamek w Człuchowie (Pomorze) – przewodnik

Zamek w Człuchowie (Pomorze)Muzeum na zamku w Człuchowie (Pomorze)Muzeum na zamku w Człuchowie (Pomorze)

Zamek w Człuchowie został wzniesiony w XIV wieku przez zakon krzyżacki. Była to najtrudniejsza do zdobycia twierdza na całym Pomorzu, pod względem wielkości zaś ustępowała tylko zamkowi w Malborku. Warownia składała się z czterech części (zamku wysokiego z wieżą oraz trzech podzamczy), a każda z nich była otoczona swoim murem i fosą. Miała 11 bram i 9 baszt, a w swojej długiej historii została zdobyta właściwie tylko raz. Niestety do dzisiaj niewiele z niej pozostało. Nie, nie została zburzona podczas długotrwałego oblężenia. Rozebrano ją, aby odzyskać cegły...

UWAGA! Wszystkich, którzy chcieliby uzupełnić poniższy artykuł, polecając tanie noclegi, dobre restauracje lub jakiekolwiek inne warte odwiedzenia miejsca, serdecznie zapraszamy do współtworzenia tego przewodnika. Można w tej sprawie pisać na adres redakcji redakcja@libertas.pl.

Historia

Podzamcze w Człuchowie (Pomorze)Trebusz na podzamczu w Człuchowie (Pomorze)Mury zamku w CzłuchowieMuzeum na zamku w Człuchowie (Pomorze)Muzeum na zamku w Człuchowie (Pomorze)Widok z wieży na zamku w Człuchowie (Pomorze)

Historia Krzyżaków sięga roku 1191, kiedy podczas oblężenia Akki powstał szpital mający nieść pomoc rannym Niemcom. Z czasem bractwo szpitalne przekształciło się w zakon rycerski (1198 r.), stąd pełna nazwa: Zakon Szpitala Najświętszej Maryi Panny Domu Niemieckiego w Jerozolimie. Zakon rósł w siłę, a czwartemu z kolei wielkiemu mistrzowi – Hermanowi von Salza – zamarzyło się niezależne państwo zakonne. Pierwsza okazja trafiła się, gdy w 1211 roku król węgierski zaprosił zakon, by pomógł w obronie granicy przed pogańskim plemieniem Połowców, gdy sam będzie zabawiał się na krucjacie, w zamian nadając Krzyżakom znaczne przywileje oraz ziemie w Transylwanii. Krzyżacy rozpoczęli budowę zamków i ściąganie osadników z Niemiec, a gdy tylko poczuli się dostatecznie mocni, spróbowali uniezależnić się od króla. Król Andrzej II płazem im tego nie puścił i przegnał cwaniaków w 1225 roku.

Trudno uwierzyć, że po tych wydarzeniach jakiś inny władca zechciałby wpuścić takich gości na swoje ziemie... A jednak, w 1226 roku zakon krzyżacki dostał kolejne zaproszenie. Tym razem od księcia mazowieckiego Konrada. Nie będę się tutaj rozpisywał, bo chyba wszyscy wiemy z historii, jak zakon, którego dewiza brzmiała Pomagać i leczyć przez wieki „pomagał” książętom, a od czasów Władysława Łokietka aż do Hołdu Pruskiego – królom Polski...

Przeskoczmy więc do roku 1312, kiedy Krzyżacy za niewielką kwotę wykupują od synów Mikołaja z Ponieca ziemię człuchowską (w 1308 roku zakon bezprawnie zajął Pomorze). Na sztucznie podwyższonym przesmyku pomiędzy dwoma jeziorami przystąpiono do budowy murowanego zamku. Prace trwały do roku 1367. Na planie kwadratu o boku 47,5 m wybudowano zamek właściwy zwany „Wysokim” składający się z czterech czteropiętrowych skrzydeł otaczających dziedziniec oraz stołpu1. Oprócz Zamku Wysokiego w skład kompleksu wchodziły jeszcze trzy ufortyfikowane i oddzielone fosami podzamcza, a wszystko zajmowało powierzchnię około 2,5 hektara i było drugim po Malborku największym krzyżackim założeniem obronnym. Żeby ewentualnym najeźdźcom dodatkowo utrudnić zadanie, oprócz fos dostępu do murów broniły jeziora człuchowskie. Zamek miał 11 bram i 9 baszt, a na Zamku Wysokim stał dumnie wspomniany wcześniej stołp o wysokości około 46 metrów i murze o grubości dochodzącej do 5 metrów! Słownie: pięć metrów! Jedyne wejście do wieży znajdowało się 16 metrów nad ziemią, co było dodatkowym utrudnieniem dla napastników. Wszystko to sprawiało, że zamek był piekielnie trudny do zdobycia. Nie udało się tego dokonać Polakom podczas wojen z zakonem w latach 1414 i 1433. Dopiero na początku wojny trzynastoletniej, w roku 1454, człuchowski komtur Jan Rabe poddał zamek wojskom miasta Gdańska wspomaganym oddziałami zbuntowanych mieszczan chojnickich. Trudno chyba jednak w tym wypadku mówić o zdobyciu twierdzy2.

Krzyżakom nie udało się już nigdy zamku odbić. W 1627 roku nie udała się ta sztuka także Szwedom, którzy weszli do zamku dopiero podczas Potopu Szwedzkiego. Zamek był oblegany od wczesnej jesieni, a udało się go zdobyć dopiero wtedy, gdy zima skuła lodem wody jezior, dzięki czemu Szwedom udało się wedrzeć na zamkowe mury, atakując je ze wszystkich stron. Później zamek wrócił do Polski i pozostawał w jej posiadaniu aż do I rozbioru Polski w 1772 roku, kiedy został przekazany władzom Pruskim.

Niestety ani mury, ani wody jezior nie uchroniły zamku przed mieszkańcami Człuchowa. Po pożarze miasta w 1786 roku przystąpiono do rozbiórki zabudowań przedzamczy, aby pozyskać cegły do odbudowy domów. Po kolejnym pożarze w 1793 roku mieszkańcy otrzymali od króla Fryderyka Wilhelma II pozwolenie na rozbiórkę murów zamkowych. W ciągu kilkunastu lat zdołano rozebrać praktycznie cały zamek! Dopiero w roku 1811 wydano rozporządzenie o ochronie ruin, ale było już za późno. Po ogromnej warowni pozostał do dzisiaj właściwie tylko sterczący niby kikut stołp oraz fragmenty kamiennych murów. Przylegający do wieży budynek został wybudowany w latach 1826–28. Na fundamentach kaplicy zamkowej postawiono wtedy neogotycki kościół ewangelicki, potężną wieżę przerobiono zaś na dzwonnicę. W 1844 roku stołp zwieńczyły blanki (już tylko jako element ozdobny), na wysokości gruntu wybite zostało nowe wejście, a w środku wybudowano drewniane schody.

Zwiedzanie

CzłuchówMuzeum na zamku w Człuchowie (Pomorze)Muzeum na zamku w Człuchowie (Pomorze)

W latach 2014–2015 przebudowano wieżę i kaplicę, a obiekt stał się siedzibą Muzeum Regionalnego. Zwiedzający mogą między innymi wejść na usytuowaną na szczycie wieży platformę widokową (wejścia tylko z przewodnikiem o pełnych godzinach).

W kilku salach znajduje się ekspozycja prezentująca znaleziska archeologiczne, rzeźby, różnego rodzaju sprzęty, a także trochę broni oraz... samurajskie zbroje i ekwipunek. Na parterze można obejrzeć film prezentujący w obrazkowy sposób dzieje zamku. Poza tym można przespacerować się po terenie dawnych podzamczy, gdzie przy ruinach murów ustawiono repliki średniowiecznych machin oblężniczych. Na pozostałościach po wieży w murach obwodowych zamocowano taras widokowy.

Uwaga! Muzeum nie jest czynne codziennie, a godziny otwarcia podobno ulegają częstym zmianom, więc przed planowaną wycieczką najlepiej zadzwonić i się upewnić, czy w interesującym nas terminie zostaniemy wpuszczeni.

Bricoli na podzamczu w Człuchowie (Pomorze)Muzeum na zamku w Człuchowie (Pomorze)Muzeum na zamku w Człuchowie (Pomorze)

Muzeum Regionalne

Muzeum na zamku w Człuchowie (Pomorze)

ul. Kościelna 8

77-300 Człuchów

tel. (59) 822-44-03

Kasa – tel. 660-881-595

Ceny biletów

Bilet normalny – 9 zł

Bilet ulgowy – 5 zł

We wtorki wstęp do Muzeum na wystawy stałe jest bezpłatny.

Muzeum na zamku w Człuchowie (Pomorze)Kamień herbowyMuzeum na zamku w Człuchowie (Pomorze)
Witold Wieszczek
  1. Stołp (bergfried) – potężna wieża o znacznej wysokości i grubości, często z wejściem znajdującym się na wyższej kondygnacji. Stołpy nie były zamieszkiwane w czasie pokoju (może poza lochami znajdującymi się na najniższej kondygnacji), a w razie przedarcia się napastników przez wcześniejsze fortyfikacje pełniły funkcję ostatecznego punktu obrony i schronienia dla obrońców.

  2. Walki trwały zaledwie dwa dni, w tym czasie opanowano miasto oraz odparto krzyżacki atak. Nie udało mi się dotrzeć do relacji komtura człuchowskiego ze zdobycia Człuchowa, ale podejrzewam, że załoga zamku była zbyt skromna, żeby wykorzystać choćby w połowie możliwości obronne twierdzy. Zresztą pewnie nawet z bardzo skromnymi siłami można było się bronić tygodniami, ale widać komtur nie widział szans na odsiecz i taka obrona wydała mu się pozbawiona sensu.

Najpopularniejsze Podróże małe i dużeAlbania, najczęściej zadawane pytania – przewodnikKsamil / Εξαμίλια (Albania) – Raj na ziemi – przewodnikKłodzko i Kotlina KłodzkaPalenica Białczańska – Wodogrzmoty Mickiewicza – Morskie Oko (Tatry) – przewodnikWisła Czarne – Kaskady Rodła – Barania Góra – Przysłop – Wisła Czarne (Beskid Śląski) – przewodnik
Najwyżej oceniane Podróże małe i dużeKrzywy zaolziański Kościół św. Piotra z Alkantary, Karwina (Czechy)Palenica Białczańska – Morskie Oko – Szpiglasowy Wierch – Dolina Pięciu Stawów Polskich – przewodnik (Tatry)Łysa Góra (Góry Świętokrzyskie)Karnawał w OsloŚwiątynia Lotosu (Delhi)
PrzewodnikiAlbaniaNepalPolskaRumunia
Najpopularniejsze zdjęcie w dzialePlaża w Ksamil (Albania)Najwyżej oceniane:Kamień herbowy
Oceń zamieszczony obok artykuł.(Uwaga! Warto wcześniej się zalogować ponieważ głosy zarejestrowanych czytelników mają większą wagę.)
Login (jak do forum): Hasło (jak do forum): zapamiętaj mnie
Minister kazał, więc uprzejmie informujemy, że nasze strony wykorzystują pliki cookies (ciasteczka) i inne dziwne technologie m.in. w celach statystycznych. Jeśli Ci to przeszkadza, możesz je zablokować, zmieniając ustawienia swojej przeglądarki. Więcej informacji znajdziesz w artykule: Pliki cookies (ciasteczka) i podobne technologie.