zapraszamy do współpracy
Zapraszamy do współpracy
Język ukraiński > Spotkania z Ukrainą

Розмовляєш українською?

Karpaty lvivLwów starówka

Ukraina – państwo położone w Europie Wschodniej, graniczy z Białorusią, Rosją, Mołdawią, Polską...

Graniczy z Polską... Jest blisko, ale co tak naprawdę o niej wiemy? Kojarzy nam się z tanią wódką, bałaganem w sejmie, biedą i postradziecką mentalnością, ale to nie obrazuje tego wielobarwnego kraju. W swoich artykułach chciałabym przybliżyć nieco tematykę Ukrainy i zachęcić do niedrogich i pasjonujących wycieczek w tamte rejony. Moje ukraińskie opowieści zacznę od kilku słów o języku i jego sytuacji w ojczyźnie.

Język ukraiński każdy z nas prawdopodobnie słyszał, być może nie do końca zdając sobie z tego sprawę. Ukraińcy w Polsce nie są bowiem rzadkością – wyjazd zarobkowy do Polski powszechny jest zwłaszcza w przygranicznych miejscowościach na Ukrainie. Język ukraiński ma wiele wspólnych cech z językiem rosyjskim, dlatego bywa z nim mylony; ale podobny jest także do polskiego. Jest on twardszy od rosyjskiego, nie występuje w nim tzw. „akanie”, czyli zamiana nieakcentowanego „o” na „a”. Dzięki tym dwóm cechom Polakowi nie znającemu żadnego z tych dwóch języków zdecydowanie łatwiej będzie zrozumieć ukraiński. Podobnie jak w rosyjskim, w ukraińskim występuje przedniojęzykowo zębowe („głębokie”) „l”, labializowane „o” (w wymowie przechodzące nieco w „u”) i ruchomy akcent, co nadaje językowi charakterystyczną wschodnią „śpiewność”. Do zapisu języka także używa się cyrylicy. Natomiast charakterystyczną cechą ukraińskiego jest dźwięczne (faryngalne) „h”, występujące niegdyś w języku polskim jako „samo h”, pamiętane przez najstarsze pokolenie. Moja leciwa ciocia wciąż dziwi się, jak można napisać „herbata” przez „ch”. „Przecież to słychać!” mówi.

Sytuacja języka ukraińskiego jest trudna. W kraju, w którym jest językiem urzędowym, często trzeba długo szukać, aby usłyszeć go na ulicy. Wszechobecny jest język rosyjski, posługuje się nim – w zależności od statystyk – według najbardziej optymistycznej 29,3% społeczeństwa. Jednak badania Kiev International Sociology Institute podają, że językiem rosyjskim na co dzień posługuje się około 43–46% populacji Ukrainy.

Po rosyjsku mówią zwłaszcza Ukraińcy ze wschodu i południa państwa. Zachodnia Ukraina mówi po ukraińsku, a często tzw. surżykiem, czyli wplatając do ukraińskiego rosyjskie słowa, dowolnie używając gramatyki rosyjskiej i ukraińskiej.

Język staje się kartą przetargową w polityce – jeśli dana partia stawia na poparcie społeczeństwa ze wschodniej Ukrainy, obiecuje wyrównanie statusu języków w kraju, czyli uczynienie rosyjskiego urzędowym; jeśli zaś partii zależy na poparciu zachodu, zazwyczaj w swym programie stawia na ukrainizację języka.

Molocznyj bar

Popularność języka rosyjskiego wiąże się oczywiście z historią. Po upadku Rusi Kijowskiej ziemie obecnej Ukrainy należały do Wielkiego Księstwa Moskiewskiego i od około 1500 roku (czyli powstania języka rosyjskiego), był on tam notowany. Zaczął też wypierać język ruski (nazywany też staroukraińskim lub starobiałoruskim). W czasach carskich zaś wydawanie dzieł religijnych i literackich w języku ukraińskim (nazywanym przez władze carskie lekceważąco: „małoruskim”) było zabronione – Mikołaj Gogol, z pochodzenia Ukrainiec (ukr. Mykoła Gogol), zmuszony był do pisania po rosyjsku, dlatego też obecnie klasyfikowany jest jako pisarz rosyjski. Okres sowiecki to czasy wzlotów i upadków języka; oficjalnie władze Związku Radzieckiego głosiły hasła zachowania odrębności kulturowej i językowej każdej z podległych republik, rosyjski był jednak w powszechnym użyciu, także jako język wykładowy w ukraińskich szkołach.

Ciekawym i jednocześnie smutnym zjawiskiem jest ukraińska telewizja. Stacje przeplatają audycje po rosyjsku audycjami po ukraińsku, przy czym reklamy są zawsze po ukraińsku. Często podczas wywiadów dochodzi do sytuacji niepojętej dla Polaków, przyzwyczajonych do jednolitości językowej – rozmowy toczonej w dwóch językach bez jakiegokolwiek szwanku dla porozumienia. Podczas tegorocznego pobytu na Ukrainie udało mi się znaleźć jedną stację telewizyjną, która nadaje wyłącznie po ukraińsku, a filmy rosyjskie są dubbingowane, a nie tak jak zazwyczaj jedynie opatrywane napisami po ukraińsku.

Moja ukraińska przyjaciółka, która nigdy języka rosyjskiego nie uczyła się w szkole, a na co dzień posługuje się ukraińskim na pytanie, czy czyta napisy, czy słucha, odpowiada, że słucha i rozumie. Potwierdza to wszechobecność i ogromy wpływ języka rosyjskiego na Ukraińców.

Na koniec kilka przydatnych słówek po ukraińsku, na dobry początek. Przy zwiedzaniu Ukrainy zachęcam do używania zwrotów ukraińskich – zwłaszcza na zachodzie jest to mile widziane.

Słowniczek:

Добрий день [dobryj den’]
Dzień dobry
Дуже дякую [duże djakuju]
Bardzo) dziękuję
Вибачте [wybaczte]
Przepraszam
Будь ласка [bud’ laska]
Proszę
До побачення [do pobaczenja]
Do widzenia
Привіт [prywit]
Cześć (na przywitanie)
Папа [papa]
Cześć (na pożegnanie)
Добрий вечір [dobryj weczir]
Dobry wieczór
Як справи? [jak sprawy]
Co u ciebie?
Все гаразд. [wse harazd]
Wszystko w porządku.
Na Ukrainę zapraszała Dominika Szubańska.
Najpopularniejsze Język ukraińskiGórale Wschodnich Karpat cz. II – BojkowieGórale Wschodnich Karpat cz. I – HuculiGórale Wschodnich Karpat cz. III – ŁemkowieKilka słów o literaturze ukraińskiej, cz. II Українець - це пісня!
Najwyżej oceniane Język ukraińskiGórale Wschodnich Karpat cz. III – ŁemkowieGórale Wschodnich Karpat cz. II – BojkowieGórale Wschodnich Karpat cz. I – HuculiУкраїнець - це пісня!Zaporoże / Запоріжжя
PrzewodnikiAlbaniaNepalPolskaRumunia
Najpopularniejsze zdjęcie w dzialeMapa HuculszczyznyNajwyżej oceniane:Łemkowska chyża w Nowicy
Oceń zamieszczony obok artykuł.(Uwaga! Warto wcześniej się zalogować ponieważ głosy zarejestrowanych czytelników mają większą wagę.)
Login (jak do forum): Hasło (jak do forum): zapamiętaj mnie
Minister kazał, więc uprzejmie informujemy, że nasze strony wykorzystują pliki cookies (ciasteczka) i inne dziwne technologie m.in. w celach statystycznych. Jeśli Ci to przeszkadza, możesz je zablokować, zmieniając ustawienia swojej przeglądarki. Więcej informacji znajdziesz w artykule: Pliki cookies (ciasteczka) i podobne technologie.