Ostatnimi czasy dość trudno mi zdecydować się na konkretną lekturę, moją głowę zaprzątają różne inne kwestie. Ponieważ jednak pojawiła się taka możliwość, sięgnęłam po zaproponowaną klasykę w formacie mp3. Było to dzieło autorstwa Charlesa Dickensa, „Przygody Olivera Twista”¹.

Czas akcji to XIX-wieczna Anglia. Na świat przychodzi sierota, ojciec nieznany, matka umiera przy porodzie. Chłopiej jest z góry skazany na potępienie, znienawidzony przez władze gminy, opiekunów z sierocińca, pracodawców – przez cały świat. Kiedy ucieka z piekielnego miejsca swego urodzenia, trafia w ręce londyńskich złodziei i tak dalej toczą się jego losy. Przede wszystkim spotyka ludzi podłych i złych, choć bywa również ratowany z opresji i przygarniany przez życzliwych opiekunów, którzy odnajdują w nim dobre, niewinne dziecko o szlachetnym sercu, którym jest w istocie. Siłą Olivera jest to, że, pomimo całej potworności i okrucieństwa, które go spotykają w życiu, pozostaje nieskażony złem, baśniowo kryształowy. Co do tego narrator nie pozostawia nam żadnych wątpliwości przez cały czas trwania powieści.

Przyjrzyjmy się zatem samemu narratorowi, gdyż jest on, jak mi się zdaje, postacią w tym utworze nie mniej interesującą niż sam tytułowy Oliver. Otóż wyraża on w jakimś sensie słowa i myśli samego autora. Powieść napisana została stylem, który w obecnej rzeczywistości (w czasach eksperymentów prozatorskich, kiedy łamanie konwencji powoli zaczyna stawać się regułą, kiedy króluje dialog i wartka akcja powieści sensacyjnych…) może trącić myszką. Narracja przypomina snucie opowieści przy kominku i kubku kakao. Narrator, czyli jej autor (choć niekoniecznie Dickens, co należy uwzględnić) wchodzi jakby na poziom metapisarstwa, objaśnia szczegółowo swoje zabiegi prozatorskie, potrafi się nawet tłumaczyć z krótkości jednych i długości innych rozdziałów (mówi na przykład, ze dany rozdział jest bardzo krótki, ale i tak warto, by czytelnik go przeczytał, bo zawiera on informacje ważne dla dalszego rozwoju historii). Można nawet odnieść wrażenie, że przeprasza nas za to, iż z jakiegoś powodu musimy czytać jego dzieło. Może to dziwić, zaskakiwać, irytować w naszym szalonym XXI wieku, kiedy modny jest pozytywny PR i sukces autoprezentacji. Mnie się jednak wydaje, że zabieg staje się całkiem interesujący, kiedy spojrzeć na niego pod kątem historii, historii literatury, a także, jak podejrzewam, biografii samego Dickensa.

Podsumowując, bardzo polecam tę pozycję osobom, które interesują się historią literatury, chcą poznawać klasykę europejskiej prozy, a także osobom aktywnie angażującym się w pisarstwo. Jak już nadmieniłam, zdaje się, że w obecnej rzeczywistości twórczość literacka zawsze polega na pewnym przełamywaniu konwencji, tworzeniu nowych, zaskakujących stylów i rozwiązań. Aby jednak móc konwencję złamać, trzeba najpierw dobrze tę konwencję poznać.